कासवी ची दृष्टी………..

कासवी ची दृष्टी तिच्या पिल्लांवर असते. ती लांबूनच नजरेने पिल्लांचा सांभाळ करते. पुराणात, कथांमध्ये अनेक वेळेला हे विधान पाहायला मिळते. हल्ली डिसकव्हरी चॅनेलवर खूप वेळेला कासवांची फिल्म पाहायला मिळते. पण प्रत्यक्षात पाहणे म्हणजे काही अप्रूप च आहे. इथे ओमान मध्ये ‘सूर’ म्हणून मस्कत पासून 300 कि. मी. अंतरावर ओमान चा किनारा आहे. तिथे ‘ रासल- हद’ म्हणून किनारा कासवांसाठी प्रसिद्ध आहे. दर वर्षी साधारण तीस हजार पर्यंत संख्या त्यांच्या येण्याची आहे. हा किनारा हा साध्या किनाऱ्या पेक्षा खूपच वेगळा आहे. आम्ही पण प्रत्यक्ष पाहण्यासाठी गेलो.

जून ते सप्टेंबर. ह्या कालावधीत फार मोठ्या प्रमाणात पाहायला मिळतात. साधारणपणे पाच वेळा अंडी घालण्यासाठी किनाऱ्यावर येतात. ऑक्टोबर नंतर संख्या तशी कमी होते. पण दिसतात. उबदार व फार वाळूचे थर असतात म्हणजे साध्या किनाऱ्याच्या पेक्षा खूप वाळू असते. मध्य रात्री नंतर जावे लागते. गडद अंधार, निशब्द किनारा, वाळूत पाय ठेवल्याबरोबर गुढग्या पर्यंत पाय खोल खोल रुतत जातो. सारखे वाटते पाया खाली हलते, बहुतेक कासवाचे पिल्लू तर नाही. धाक धुक होत जावे लागते. पण प्रत्यक्षात अंडी घालण्याची जागा जरा दूर असते. हे परत येताना कळते.

अत्यंत सुरक्षा व्यवस्था आहे. तुम्हाला बरोबर मोबाईल चा रिंगटोन सुद्धा वाजवण्याची परवानगी नाही. काही फॉर्म भरून जावे लागते. नियमांची काटेकोर बजावणी होते. किनारा पूर्णपणे ओमानी बघतात. तुम्हाला एक ओमानी माणूस सोबत दिला जातो. बोलणे पण करायचे नाही. कॅमेरा चा फ़्लॅश अजिबात चालत नाही. अंधारात पाय खोल खोल रुतवत जावे लागते. इथे ही मी लेकाचा हात घट्ट पणे पकडून ठेवला होता.

मागून ओरडावेसे वाटत होते. नको हा अंधार, जावू या परत. आंधळी कोशिंबीर होती. पण कडक नियमांच्या धास्ती मुळे आवाज फुटत नव्हता. आपले माणूस कळत नव्हते. साधारण समुद्राच्या दिशेने चाललो होतो. समोर येणारा वाळूचा ढीग आठ वर्षाच्या मुलाच्या उंचीचा होता. एक टेकाड स्व:ताला बुडवत पार केले की दुसरे. धृतराष्ट्राची गांधारी पट्टी असूनही बावचळली नसेल.

येथे प्रामुख्याने हिरव्या पाठीचे कासव लाल समुद्र व भारतीय उपसागरातून अंडी घालण्यासाठी येतात. साधारणपणे पूर्ण वाढीची कासवी पस्तीस वर्षाची होते तेंव्हा अंडी घालण्यासाठी सक्षम होते. पूर्ण वाढ ही १.२ मीटर लांब व २०० किलो वजनाची असते. एका वेळी साधारण १०० ते २०० अंडी असतात. स्व:ताच्या पायांनी खोल खड्डा गोल गोल चक्राकार आकारात वाळू उडवत तयार करते, अंडी घालते. पुन्हा ती प्रचंड ढिगारा सदृश वाळू एकसारखी करायची. अंडी पूर्णपणे झाकून ठेवायची. किती हे कष्ट! मी उगाचच मनात चुकचुकत होते. प्रसव वेदना तिच्या डोळ्यातून साधारण पणे द्रव्या सारख्या वाहत होत्या. पप्पा कासव कुठे असतो कोणास ठावूक? त्यापेक्षा पक्षी बरे, दोघे मिळून तरी घरटे तयार करतात.

दरवर्षी कासवी अंडी घालण्याकरिता येतेच असे नाही. पंचावन ते साठ दिवस आधी अंडी घालतात. पिल्लू अंड्यातून बाहेर आले की ७२ तासाच्या आत समुद्रात पाण्यात जाते. घारी, समुद्र पक्षी, पाण्यातले मोठे मासे खूपशी पिल्ले खावून टाकतात. आणि विशेष बाब म्हणजे ती प्रत्येक वेळेला तिचा जन्म ज्या किनाऱ्यावर झाला तिथेच ती अंडी घालते. असे ही माहेरपण!!

बरेच जण उपस्थित असतात. त्यांना फरक पडतो तो आवाज व उजेड ह्यामुळे, नाहीतर परत माघारी जातात. व अंडी उजेडामुळे खराब होतात. पिल्लू तयार होवू शकत नाही. म्हणून मध्य रात्री उबदार वाळूत, पण थंड वातावरणात त्यांचा मौसम असतो. त्यामुळे आधीच परदेशी कायदे कडक त्यात कासवांचा किनारा तर अहोरात्र पहाऱ्यात असतो. मोकाट रानटी कुत्रे, माणसे ह्याकरिता राखणदारी असते. अंडी घालून झाली की त्याभोवती एक सूचना फलक लावून जागा संरक्षित करतात. परवानगी शिवाय दिवसा पण जाता येत नाही. किनाऱ्यावर पोलीस ठाणे आहे.

असे असूनही खूप जण नियमांचा भंग करतात. वाळूत नुकतीच जन्मलेली पिल्ले हातात धरून त्यांना संसर्गजन्य बनवतात. त्यांचा आयुष्याचा काळ साधारण पाचशे वर्ष मानला तरी जन्मल्यावर फार थोडी पिल्ल एव्हढी मोठी होत असतील. इथे पोलीस कारवाई पण अतिशय कडक असते. कासवांची अंडी बरेच जण खाण्यासाठी वापरतात. म्हणूनच ह्या विशेष जाती करिता कायदे आहेत.

तुम्हाला बऱ्याच एन. जी. ओ. कासवांची घरटी म्हणजे अंडी घालण्याची जागा, दत्तक म्हणून देतात. ठराविक रक्कम तुम्ही द्यायची त्याचा उपयोग ह्यांच्या संवर्धनासाठी केला जातो. अंड्यातून पिल्ले बाहेर आली की तुमच्या घरट्याची आठवण म्हणून तुम्हाला त्यांचा विशेष फोटो पाठवला जातो. घरट्याचे संरक्षण केले जाते. कासवांच्या क्लब चे मेंबर बनविले जाते. अर्थात पाण्यात पिल्ले गेल्यावर त्यांच्या नशिबावर सोडून द्यावे लागते. पण तो पर्यंत तरी तुम्ही घरी राहूनही पिल्लांवर कासवी सारखी दृष्टी ठेवू शकता. असे ही पालकत्व स्वीकारता येते.

इथे घरी पाळण्या करिता सहज बाळ कासवे मिळतात. घरची कासवे टोलेजंग होत नाहीत. पाण्यातली कासवे मी ही घरी आणली आहेत. चार वर्षांची झाली. आणली तेंव्हा रुपयाच्या नाण्याच्या आकाराची होती, आता आपला तळवा पूर्णपणे रुंदावला तर जेव्हढा होईल त्या आकाराची झालीत. खूप शहाणी, खूपच तरतरीत आहेत. आमच्या घरचे लहानथोर जे येतात ते त्यांच्यातच रमतात. त्यांच्याबद्धल एक स्वतंत्र पोस्ट होईल. आम्ही त्यांच्या जोडीला ‘चिनू मिनू’ हाक देतो तेंव्हा नावाप्रमाणे प्रतिसाद देतात. संध्याकाळी जेंव्हा माझे मिस्टर घराच्या जवळ येतात तेंव्हा ते धडधड आवाज करीत मला सांगतात. असे खूप बोलके सवांद त्यांच्यात व आमच्यात होत असतात. ह्याचा अर्थ त्यांची संवेदना खूप सक्षम असते.

कासावीची दृष्टी किंवा ती आपल्या नजरेने पिल्लांवर लक्ष ठेवते म्हणे. असे कथांमधून वाचावयास मिळते. म्हणजे नेमके कसे? हा उलगडा मला अजून झाला नाही. अंडी घालून समुद्रात जाते. तिथे पिल्लांवर कसे काय लक्ष ठेवते हे मी अजून पहिले नाही. असो पुरणाची वांगी पुराणातच! कथा ह्या रूपक असतात. पण मी माझ्या नजरेने निसर्गावर सोपवलेले जीवन पहिले.

अशीच वाळूत अंडी घालायला मगर येते, पण पिल्ले आपल्या तोंडात धरून घेवून जाते. कासवांची पिल्ले जन्मली की स्व:ताच समुद्रात आयुष्याच्या ओढीने चालू पडतात. त्यांचे आईबाबा भेटतात कि नाही, ह्याचे रहस्य समुद्राच्या पाण्यातच दडले आहे. त्यातल्या कन्या आई होण्यासाठी तिथेच परत येतील. कासवीने केलेल्या घरटे ते समुद्र ह्या मार्गावरूनच पिल्ल समुद्राकडे एकमेकांना चिटकून चालत राहतात.

डोळ्यासमोरून अंधारात पाहिलेली कासवीची दृष्टी मला निसर्गाकडे पाहण्याचा उत्कट अनुभव देती झाली.

कशासाठी एव्हढे……………..हे तर प्रेमासाठी.

”आई, आत्या, काकू, मावशी…………आम्ही भारतात येतोय”

सुट्टी अजूनही मस्तच असते. आम्ही दरवर्षी जून महिन्यात भारतात जातो. हा निरोप फोन वर देवून झाला की इकडे व तिकडे दोन्ही ठिकाणी लगीनघाई सुरु होते. साधारणपणे मे महिन्यात परीक्षांचे व ह्यांच्या सुट्टीचे नियोजन करावे लागते. मग लगबग सुरु होते प्रथम खरेदीची, दरवर्षी ही भलीमोठ्ठी यादी होते.

वयस्कर व्यक्तींची नावे निदान दहा तरी जण जवळचे असतात. घरचे तीन ते चार, आमचे काका, आत्या, मावशी हे मागच्या पिढीचे जेष्ठ नागरिक, त्यात शेजारचे आजी, आजोबा, मित्र मैत्रिणींचे आईवडील असे मिळून साधारण वीस पर्यंत होतात. त्यांच्या वयानुसार सुकामेवा, गरम कपडे, बी. पी. मोजायचे यंत्र वैगरे. आई व सासूबाई ह्यात एखाद दोन व्यक्ती आवर्जून सांगतात. कोणाची पंचाहत्तरावी तर कोणाची साठी झाली असते. मग त्या नुसार जरा वेगळा विचार करून खास खरेदी करायची. जेष्ठ नातेवाईक पासून सुरवात होते.

सुकामेवा पण मऊ असा बेदाणे, काजू, अंजीर घ्यायचा उगाच जर्दाळू, बदाम असे कडक प्रकार टाळायचे. गरम कपडे पण हलके व उबदार हवेत. इकडे खर तर उन्हाळा खूप पारा पन्नास अंश पर्यंत जातो, तशीच थंडी पण बोचरी कारण मूळ वाळवंटी देश आहे. अनेक देशातील वस्तू मिळतात. त्यामुळे अमेरिका ते आफ्रिका सर्व आहेच. चीन तर कुठे ही असतोच. असो ह्या परदेशी वस्तूंचे आकर्षण अजूनही आहे. त्यामुळे आजी आजोबांची खरेदी प्रथम करणे.

नंतर खरेदी करणे मधली पिढी सर्वांची खरेदी एकाच पद्धतीची करायची. ड्रेस कापड, पर्सेस, परफ्युम, मेकपचे सामान सर्व काही नामवंत देशांचे.मैत्रिणी, मित्र, त्यांचा परिवार. शेजारच्या सख्या, सोसायटीचे काही खास लोक की जे आमच्या घरावर लक्ष ठेवतात. दीर, भाऊ, पुतण्या, भाचे,त्यांचे काही जवळचे आहेत त्यांच्या करिता पण घ्या असा फोन भारतातून हमखास येतो. ह्या वयोगटाची यादी खूप विस्तारत जाते.

मोबाईल ते लॅपटॉप, घड्याळे, कॅमेरा काय काय घ्यायचे? भारतात घेणे चांगले कारण नंतर त्याची सर्विस मिळते. शक्य तिथे पटवून सांगतो. तरीही यादी असतेच. आता तर विमानतळावर खूप त्रास होतो. स्मगलर आरामात बाहेर पडत असतील, पण सामान्य वर्ग चेहेरे पट्टी असूनही अडवणूक होते.त्यात आता तापाचे फॉर्म भरावे लागतात. खूप वेळ जातो. वैताग येतो. आम्ही मुंबईत अजूनही टपरींवर पण खातो. कसे ठणठ्णीत आहोत. पण ती वेळ नसते हे पटवून देण्याची मुकाट्यानी तासंतास वेळ जातो.

नंतर नंबर असतो बच्चे मंडळींचा. इथे नुकताच जन्म घेतलेला सर्वात छोटा नातेवाईक ते कॉलेज ला जाणारे युवक इतका मोठा विस्तार असतो. आता ह्यांच्या सर्व गोष्टी भारतात छानच मिळतात पण आम्ही परदेशावून येत असल्याने घरा समोरच्या दुकानातून विकत घेणे विचार सुद्धा करता येत नाही. मस्कत वरून येतात आम्ही म्हटलेच, घरात फॉरेन च्या वस्तू येतील. आम्ही इकडूनच घेवून जातो. अपेक्षा भंग करणे जीवावर येते. चॉकलेट ते जर्किन.परफ्युम, मनगटा वरची घड्याळे, इत्यादी वयाचा विचार करून घेतो.

लग्न होवून बरीचशी भावंडे आईबाबा झालेली असतात. मग अशा वेळी त्यांच्या धर्मपत्नी किंवा नवीन पती व त्यांचे छोटेसे बाळ ह्या बातम्या आधीच दोन्ही आईनी कानावर घातलेल्या असतात. मग वेगळे पॅकेज करावे लागते. कारण काका, मावशी, आत्या, अशा नवीन नात्यांनी ओळखले जाणार असतो. कधी कधी पूर्ण घराकरिता केशर डबी ते कधी सोन्याची पण मागणी होते. घरचे नातेवाईकात लग्न होणार असते मग इकडचे सोने म्हणजे चकाचक. इथे या व आपल्या पसंतीने घ्या. अशी नम्र विनंती करावी लागते.

दारातला गुजराथी दुकानदार तर अंगावरच्या वस्तू, रोख पैसे देतो पण मला देवून जा. असा वाणी हिशोब मांडत असतो. पूर्वीची कामवाली, गेटमन जाता येता अकारण सलाम ठोकतो त्याच्या हातावर पैसे ठेवावे लागतात कारण आम्ही दिवाळीत नसतो व अधिक त्याच्या मुलांकरिता कॅड्बरी परदेशाची ठेवावी लागते.पूर्वीचा दुधवाला, कचरेवाला, अगदी भाजीवाला सुद्धाघराची खिडकी उघडी दिसली म्हणून विचारपूस करायला आवर्जून येतो. त्याच्या नातवंडाची माहिती देतो. एक छोटे का होईना चॉकलेट द्यावे लागते.

एवढा उपद्व्याप कोणी सांगितला? नाही घ्यायचे असे दरवर्षी ठरवतो. पण मायेचे पाश इतके असतात की त्रास झाला तरी आनंदच मिळतो. दोन्ही आई सारख्या सांगतात तुमच्या भल्या मोठ्ठ्या बॅगा भरून काहीही आणू नका. तुम्ही दिसता, भेटता हेच खूप आहे. पण महिनाभर पायाला चक्र लागलेली असतात. प्रत्येक नातेवाईक भेटणे शक्य होत नाही.एकतर पाऊस आम्हाला दमवतो. तरी पण काही घरे करावीच लागतात.

वयस्कर मंडळी आम्ही पुढच्या वर्षी आहोत का नाही असे म्हणून गहिवर देतात. नवीन लग्न झालेल्या भावंडाना खूप उत्साह असतो. एखादी भाची, पुतणी, बहिण शिक्षणाला अमेरिकेत जाणार असते. तिला भेटणे सहज शक्य नाही म्हणून तिकडे ही जातोच. जुने शाळकरी मित्र परिवार, एक ना दोन खूप कारणे असतात. परदेशाहून येणे सोप्पे होते पण प्रत्येक वेळी पाणी, खाणे, झोपेच्या सवई, वातावरण बदल्यामुळे आजारी पडतोच.

खरेदीत पैसा एव्हढा खर्च होतो की वर्षातून एकदा कंपनी तिकीट देते म्हणून बचत करून एकदाच जातो. त्या खरेदीच्या पैशात भारतात दोनदा येवून गेलो असतो. पण दारात उभी असलेली आई, आवडीचा पदार्थ करून जेवायला बोलावणारी मावशी, थरथरणारा हात चेहऱ्यावरून फिरवणारी आत्या, धावत बिलगणारी बच्चे कंपनी, खुश होणाऱ्या बहिणी, मागे मागे फिरणारे भाऊ, आवर्जून बोलावणारा मित्रपरिवार, साध्या स्वभावाची भेटणारी रोजची मंडळी, दारातले मी लावलेले झाड जपणारा गेटमन, कोणा कोणाची नाती सांगू? सर्व आपुलकीने विचारपूस करतात.

ह्याच आपुलकी साठी, जिव्हाळ्यासाठी हा सोस. परत येताना असतात बाबांची घट्ट मिठी, आईचे अश्रू, बहिणींचे दुखी: चेहरे, भावांची काळजी, मित्र परिवाराचे हातात हात घातलेले स्पर्श, साध्या स्वभावानी दिलेली मूक परवानगी, वयस्करांचे आशीर्वाद, बच्चे कंपनीची जावू नका म्हणून घातलेली गळ. सोडवत नाही म्हणून परतांना हे सामान बरोबर परदेशी माघारी घेवून येतो.

पुन्हा मोठी बॅग भरते ती लाडू, घरचे मसाले, मुरांबे, मेतकुट मिरगुंड, घरी केलेली लोणची, बटाटा कीस, चितळे बाकरवडी, केप्र उत्पादने पुन्हा खूप सामान होते. ठराविक वजन नेता येते म्हणून काही शिल्लक राहते. आईचा गलबललेला चेहरा आठवतो. वर्षभर पुरणार नाहीच. बरेचेसे परदेशी मिळते पण त्यात माया, प्रेम नसते. पुरवून पुरवून वापरायचे. कारण पुढच्या जून पर्यंत वाट पहायची असते. कशासाठी एव्हढे तर ह्या प्रेमासाठी. आंम्ही परत परत बॅग भरत असतो भारतासाठी, आपल्यांसाठी…….

मिमोसा पुडीका………हळुवार संवेदना

मिमोसा पुडीका…… हे बोट्यानिकल नाव. सहज सापडणारे, हाताचा स्पर्श पानांना झाला की, लगेच पाने मिटवून घेते. असे छोटेसे रोपटे म्हणजे ‘लाजाळूचे’ झाड. इंग्लिश मध्ये ह्याला “टच मी नॉट”, आणि हिंदी मध्ये “छुई मुई” म्हणतात.

शाळेत असताना कायम अभ्यासलेले. वाटेत दिसले की, हात लावण्यासाठी लहान, थोर आकर्षित होतात. ‘लाजाळूचे झाड’ हे विशेषण लाजाळू स्वभावाकरिता,विशेषतः मुलींकरिता पूर्वी तरी असे म्हणायचे. ‘लाजणे’ ह्या स्त्री सुलभ भावनेसाठी बऱ्याच वेळेला धीट स्वभाव नसलेल्या मुलांकरिता पण कुत्सित टोमण्या सारखे वापरले जात होते. कवींना सुद्धा ह्या स्वभावाची खूप भूल पडलेली दिसते. “लाजून हासणे अन …………मी ओळखून आहे, सारे तुझे बहाणे”. प्रेमाची उपमा पण ह्याच झाडाभोवती रुंजी घालताना सापडते.

जसे दारापुढे तुळशीचे रोपटे, तसे प्रत्येकाच्या मनात लाजाळूचे झाड असतेच. लहान मुलांच्या बाबतीत फार हळुवार पणे हे झाड जपावे लागते तर कधी बालकाचा सर्वांगीण विकास होण्यासाठी त्याला खास अशी देखभाल करावी लागते. हा स्वभाव मुलींकरता प्रामुख्याने असला तरी ह्या झाडाच्या अस्तित्वामुळे बऱ्याच प्रमाणात आपण ताण तणाव यांचे वाढणारे तण मर्यादित करू शकतो. हा माझा अनुभव आहे. मत मतांतरे असतील पण एखादी छान भावना टोमणे, कुत्सित पणे, किंवा चेष्टे करिता नाही ठेवली तर मनाला प्रसन्न नक्कीच करते.

मन प्रसन्न तर जग अधिकपणे सुंदर भावनेने पाहता येते. काही संभाव्य धोके मात्र ह्यात आहेत. कदाचित ही भावना अधिक पणे प्रकट केलीत तर ज्याला आपण इंग्लिश मध्ये मस्का पॉलीसी म्हणतो त्या वळणावर ही येवू शकते. किंवा ही हळुवार भावना व्यक्त करताना आपण अधिक जवळीक शब्दांद्वारे करण्याचा प्रयत्न केला तर, ‘काय गळ्यातच पडतात’, असे मत आपल्यासाठी होवू शकते.

एखादी व्यक्ती आपल्या मतांबाबत खूपच आग्रही असेल, तुम्हाला ती मते पटत नसतील तरीही त्या आग्रही मताचे स्वागत करा. लगेच विरोध व्यक्त करू नका. त्या व्यक्तीत असलेले लाजाळूचे झाड आपल्या शब्द स्पर्शाने सुखावू शकता. आपापसातल्या नात्यात कटुता येवू न देण्याची हुशारी आपण शिकायची असते. योग्य वेळ पाहून आपले स्वताचे मत सांगा.

विरोध जिथून निर्माण होतो त्याठिकाणीच स्वागत करून थांबवला तर समोरच्या व्यक्तीतले लाजाळूचे झाड नंतर तुमचे मत स्वीकारण्यास तयार होईल. कामाच्या ठिकाणी आपल्या बॉस चे आपले नाते असे दृढ करून कामाच्या ठिकाणी होणारा मनस्ताप निश्चित तुम्ही स्वत: करिता कमी करू शकाल. बॉस चा स्वभाव बदलणे, किंवा कोणाचाच जन्मतः असलेला स्वभाव पूर्णपणे बदलणे शक्य नाही. परंतु आपण आपल्या करिता सर्व सुखावह होण्यासाठी समोरच्या व्यक्तीत असलेल्या लाजाळूच्या झाडा मार्फत काही अंशी, काही काळापुरता आपल्याकरिता बदल करू शकतो.

घरात सुद्धा सहजच आपण ही भावना जपू शकतो. मन जसे एका घावात, एका शब्दात दुखवू शकतो, तसे ते एका शब्दात सुखावते सुद्धा. प्रेमी युगुल तर दोघे ही लाजेतच चूर असतात. आता च्या आय. टी. युगात कितपत आहे? ह्याचा अंदाज परदेशात बसून मला करता येत नाही. नजरेत घायाळ होणारे, लाजून हसल्याने माझ्या सख्यांनी अनेकांना धारातीर्थी केल्याचे मी साक्षीदार म्हणून ठामपणे सांगू शकते.

प्राजक्ताच्या फुलासारखी नजरेत अलगद वेचता येणारी, अबोली सारखी गालातच लाजणारी, लाजल्यावर मोगऱ्याच्या कळीसारखी टवटवीत होणारी, अशी स्त्री सुलभ भावना मुलांकरिता, ‘सुर्यफुल’ म्हणून संबोधणे कसे तरी वाटते. ह्याच करिता आख्खे लाजाळूचे झाड मनात शोधणे जास्त संयुक्तिक होईल.

चिडणे म्हणजे चेहरा रागीट होतो, रडणे, हसणे ह्या हावभावांचे वर्णन वाचून समजू शकतो. पण लाजल्यामुळे चेहरा गोरामोरा, म्हणजे नेमका कसा? ‘हे जावे, त्याच्या लाजेच्या गावा’ तेंव्हाच कळते. ही भावना छोट्या बाळांच्या चेहऱ्यावर, नवपरिणीत जोडपे, प्रेमी युगुल, इथे नेहमी पहावयास मिळते.

पण वडिलांनी आईला गजरा दिल्यावर तिच्या चेहऱ्यावर उमटणारे शांत ज्योती सारखे सलज्ज भाव हे घराचे सौंदर्य वाढवतात. टी. व्ही. वर येणाऱ्या कुटुंब नियोजनाच्या जाहिराती मुले किंवा मुली जेंव्हा घरातील जेष्ठ व्यक्ती समवेत पाहतात. तेंव्हा त्यांच्या मिशी फुटणाऱ्या मुलाच्या किंवा षोडश कन्येच्या चेहऱ्यावर लाज येताना पाहणे हे आईबाबांना एक सेकंद तरुण करून जाते पण दुसऱ्या सेकंदाला काळजी वाटावयास भाग पाडते.

अशी ही सुरेख भावना लाजाळूचे झाड शिकवून जाते. तरुण होणाऱ्या माझ्या मुलाच्या पिढीत एस. से. मेस. ते इमेल सगळीकडे ”हाय ड्यूड!” असे असते. ‘मिमोसा पुडीका’ पण ह्याच तरुण डोक्यातून आलेला शब्द आहे. शब्द बोट्यानिकल पिढीतला असो किंवा आपले लाजाळूचे झाड. भावना त्याच अजूनही उमटतात हे नसे थोडके. एकमेकांना निरोप देताना स्वभावाप्रमाणे ही पिढी शास्त्र पुस्तकातले चक्क फोर्म्युले नि संबोधतात. अभ्यास होतो पण ही काय पद्धत झाली असा माझा घोष सुरु असतो.

मला मात्र लाजून चूर होणारी जयश्री गडकर आवडते. ‘रेखा’ आहाहा!!! काय अदाकारी होती. अजूनही ‘सिलसिला’ वेड लावतो. तिच्या सारखे लाजणे शिकणे हा छंद मुलींमध्ये होता. आता करीना, क्याटरीना, आठव्याव्या लागतात कधी लाजल्या होत्या. लाज गुंडाळून त्या पैसे कमावतात आणि आपणच गोरेमोरे होवून सिनेमे पहायचे असतात.

‘कालाय तस्मे नमः’ असे म्हणण्या व्यतिरिक्त काय बोलणार? असे हे चटकन लाजणारे, सुखावणारे, आनंद पानात दडवून बंद करणारे आपल्या मनातील ‘लाजाळूचे झाड’ आपण जपले पाहिजे. तरच बाहेरील जगात आनंदी आनंद आपण शोधू शकू. कटुता, नात्यात येणारा दुरावा, अधिक नाते संबंध दृढ करण्यासाठी, ‘लाजाळूचे झाड’ समोरच्या व्यक्तीच्या मनात दडले आहे. ते पाहून हळुवार शब्द स्पर्शाची जाणीव करून, समोरून पण आपल्याकरिता आनंद निर्माण करता आला पाहिजे. ह्यालाच म्हणतात, जीव जोडायला शिकवणारे, ‘मिमोसा पुडीका’.

तिचा व माझा फोन…………

आमच्या दोघींचा मैत्रिणींचा फोन म्हणजे एक प्रचंड उत्सुकता अहो न ची होती, मुलगा पण म्हणायचा घरात राहून तुम्ही इतके काय बोलता. तसा आमचा फोन एक दिवसा आड असतोच. सर्व विषय समावेशक, असे हे चालते, ब्लॉग आहेत मुलांच्या समस्ये पासून ते समाजकारणापर्यंत. मोलकरीण समस्या, नवऱ्याच्या आवडी, स्वभाव, नातेवाईकांचे अनुभव. नवीन आलेले सिनेमा, नाटके सध्या चालू असलेले घडामोडी. भारतातील राजकारण, शेजारणीच्या गुजगोष्टी, सोन्याचे भाव, भाजीचे भाव, जमेल तर एखादी रेसिपी, मुलांचा शाळेचा डबा, खरेदी, आजार, इतर मैत्रेणींची चौकशी, ब्लॉगचे विषय.अनेक विषय असतात.

ह्यांना कुठून सुरवात झाली व कुठपर्यंत बोललो काय काय सांगणार? सुरवातीला विचारायचे पण आता काहीच बोलत नाहीत. फक्त बिल किती होईल याचा सुज्ञ विचार करा, खर आहे. पण इथे घरात बसून दुसरे छंद पण जोपासता येत नाहीत. हा फोन म्हणजेच एक दिलासा आहे. नेटवर सर्व सुविधा आहेत पण कानाला फोन लावल्याशिवाय घरच्या सारखे वाटत नाही कारण संवाद विनाखंड असावा लागतो. नेट वेब चा आधार घेवून भारतात बोलायचे व कानाला फोन लावून विनाखंड बोलायचे ह्यात फरक आहे.

अजुन दुसरा फोन येतो तो आईचा भारतातून फोन. रात्री वेब वर भेटली तरी त्या फोन ला काही अर्थ नाही. म्हणून दोन दिवसात पुन्हा फोन येतोच. तिकडच्या नातेवाईकांची लग्न कार्ये, समस्त वृतांत सांगायचा असतो. माझ्या लेकाची शाळेची परीक्षा असली तर त्याला ‘भीमरूपी’ म्हणायला सांग पासून ते त्याचा अभ्यास कसा चालला आहे तिथपर्यंत, फोन वर त्याचा आवाज जर बरा वाटला नाही तर सल्ल्यांची ही भली मोठी यादी फोन वर देते. आता मला त्याच्या बरोबर असायला हवे होते म्हणून खंत व आम्ही आईवडील तिच्या नातवंडा कडे दुर्लक्ष करतोय का असा जवाबदारीचा धाकाचा फोन येतो. जावयाशी त्यांचे ऑफिस, तब्येत ह्या गप्पा तर चालतातच.

दिवाळीत तर फोनवर लाडू, चकली ह्यांची रेसिपी असतेच अधिक भरीस भर म्हणजे मी पण काही स्वयंपाकात गोंधळले तर लगेच फोन करते. ‘हे’ लगेच म्हणतात की, ह्यापेक्षा भारतात जावून खावून आलो तर स्वस्त पडेल. पण अडचणीला पहिली आईच आठवते ना!
माझ्या कडून काही कारणामुळे मुलगा दुखावला गेला असला, तर दुसऱ्या दिवशी हमखास तिचा फोन ठरलेला. नातवंडा चा मेसेज पोहोचलेला असतो रात्रीच. अशा वेळी तिचे व माझ्या मुलाचे सिक्रेट असते दोघेही पत्ता लागून देत नाहीत. मला मात्र आईकडून सज्जड दम तर मिळालेलाच असतो वरून ह्यांची बोलणी बसतात.

आता सुट्टीला भारतात एकटा निघालाय. आपण किती मोठे झालोय हे सतत आजमवायचे असते. आम्हाला ही धाकधूक आहेच. पण आईचे दोन दिवसात सूचनांचे इतके फोन आले की, त्या पेक्षा मी गेले असते तर बरे. अजूनही फोन चालूच आहेत. ठरवून फोन करूया असे कलम मान्य झाले तरी चार दिवसात पुन्हा फोन. फार नको बोलूस तुझा आवाज ऐकायचा होता. आईच्या माये ला जगात तोड नाही हेच खरे.

हा तिसरा सुद्धा फोन महत्वाचा कारण तिने मला मिस कॉल केला की समजावे की मेड ची आज दांडी आहे. इथे हे सुख आहे की त्या फोन करून तुम्हाला कळवतात. हा फोन काम वाढवतो.

अजूनही असे मिस कॉल येतात की, आपले बिल वाढवतात. काही मैत्रिणी आमच्या घरी फक्त इन कमिंग आहे. कारण आमची मुले लहान आहेत, केंव्हाही बटने दाबतात व राँग कॉल करतात. तुम्हीच करा. काय बोलणार कप्पाळ? करते मी लाजे खातर. माझे मुल लहान होते का? हा प्रश्न पडतो. बर करावा तर, त्यांच्या बाळाचे कौतुक करण्यावर माझे फोन बिल वाढते.

आम्हाला ही कौतुक आहे, पण ह्या तर गळ्यातच पडतात. माझे ही बाळ असेच वाढले व अजूनही कौतुक करावे असे खूप काही त्याच्या कडे आहे. पण अतिरेक झाला की, हास्यास्पद वाटते. त्यांचे बिल नसते माझे असते. मैत्रीण म्हणून करावा तर ह्यांची वंशावळ माझा निदान एक तास तरी घेते. मिस कॉल का करतात? पैसे नाहीत तर ठीक आहे. हे बोलणे पण नागाच्या विषापेक्षा जहरी होते. एखादा मिस कॉल ठीक पण ह्यांच्या मुलाला मिश्या फुटल्या तरी स्वताचा पैसा घालणार नाहीत. पण मी पण समजून घेते की, आई होऊन त्यांचे प्रेम मला सांगणार नाहीत तर कुणाला? मलाच चैन पडत नाही, की बरेच दिवसात खबरबात नाही मिळाली तर काळजी वाटते. कारण मैत्रीण म्हणून मी स्वीकारले आहे. त्याचा फायदा घेते हे दिसत असूनही मीच बिल भरते.

पहिला फोन करणारी मैत्रीण अशी आहे की आंम्ही दोघीही आलटून पालटून फोन करतो कारण आमची मैत्री आहे.एकमेकीना चैन पडत नाही त्याकरता आम्ही आमच्यावर कुठलाही खर्च फक्त स्वता करता करीत नाही. घरच्या बजेट मध्ये बसवायचे असते. आणि आमचे दोघींचे अहो पण आमच्या मैत्री करता खुश असतात. आईचा येणारा फोन हा तिच्या एकटे राहण्याकरता खूप गरजेचा आहे. लेक, नातवंड व जावई हे तिच्या पासून दूर आहेत. आम्ही इकडूनच त्याचे बिल ऑन लाईन भरतो. ह्या बिला मुळे आम्हाला आई चा दिलासा आहे हे जाणवते व सुरक्षित वाटते. आम्हा कोणालाही इकडे बरे नसले की त्या दिवशी आईचा फोन काळजीचा येतो, व म्हणते, काल रात्री पासून चैन पडत नाही. तुम्ही ठीक आहात न. हिला बरोबर कोणीही न कळवता कळते हीच आईची टेलीपथी, अनेक बिल भरण्याचे बळ देते. आईने आपल्याला वाढवले म्हणून कुठलेही बिल लावलेले नसते.

पुरुष दिन……….शुभेच्छा!!!

पुरुष दिन……….शुभेच्छा .

आज शुक्रवार आमच्या कडे सुट्टी असते. रविवार सारखे जरा आरामात चालते. माझे अहो! मात्र रोजच्या सारखे ५ ला उठतात. मीच ७ वाजेपर्यंत ताणून झोपते. रोजचा सकाळचा चहा तयार असतो. कामाच्या दिवशी सगळे लवकरच उठतो. ह्यांना मात्र असे एक दिवस सुद्धा उशिरा पर्यंत झोप येत नाही. असो.

हॉलमध्ये चहाचा कप घेवून आले तर टी. व्ही. वर एक स्त्री आपल्या पतीला धपाधप बडवत होती असा व्हिदिओ होता. चर्चा सुरु होती….पुरुष दिन ची. ह्यांच्यावर स्त्रिया अत्याचार करतात. म्हणून कायदा बदला, किंवा अजून एक कायदा तयार करा. स्त्री ची बाजू दाखवत नव्हते. वकील पण सहभागी होते. कायदा काय आहे ते सांगण्याकरता. असो हा झाला प्रोग्राम सकाळी पुरुष दिन बद्धल……

आज सुट्टीचा दिवस, आणि साजरा करण्या करता घरच्या दीड पुरुषांचा विचार केला पाहिजे. आता एक माझे अहो! दुसरा मिशी फुटत असलेला माझा छोकरा हा अर्धा. तसा मुलगा लगेच म्हणतो कसा, मी का अर्धा? अरे बाळा तुला मिशी फुटायला लागली म्हणून. बाबा सुखावला पण मी मात्र माझे छोटेसे पिल्लू अजून जपते त्या करता तुला अर्धा ठेवला. सकाळी मी उठे पर्यंत हे घर बरेचसे आवरून ठेवतात. रात्रीची भांडी जागेवर जातात, दोरीवरचे कपडे घड्या करून ठेवतात. हे लहानपणापासून आईला मदत करत आले आहेत. माझी एक दिवसाची सकाळची झोप जपतात. कोशींबर करता काकडी, जमेल तेव्हढी भाजी चिरून ठेवतात. स्वयंपाक घरात ह्यांची लुडबुड चालू असते, एकीकडे माझ्याशी गप्पा करत असतात. माझ्या आईला, बहिणीला, माझ्या जावेला सगळ्यांना मदत करत असतात.एक तर स्वभाव खवय्या, आणि खिलवायला पण आवडते.

त्यातून ह्यांची रास ‘ कन्या ‘ म्हणजे राशी प्रमाणे बरहुकूम स्वभाव. तसा सुट्टी करता खास बेत, ह्यांचा वाढदिवस म्हणून, दीपावलीचा पाडवा, बहिणीचे भाऊ आहेत म्हणून भाऊबीज, आणि एक हो माझा वाढदिवस म्हणून खास बेत, आता पुरुष दिन.

मातृदिन, महिला दिन हे माझे डे आहेत न. पण ह्या मध्ये प्रमुख आचारी मीच असते. ह्यांची मदत असतेच, पण स्वयंपाक झाल्यावर पहिल्या घासाला ह्यांचा चेहरा फार बोलका होतो. हे दडपण पण मीच झेलते डोळ्यासमोर गोष्टी असल्या तरी हे जोरदार आरोळी ठोकतात, मिळत नाहीये तेंव्हा मीच तिथूनच काढून हातात देते. मी शाकाहारी ह्यांच्या करता मासे, चिकन करायला शिकले. त्यांच्या आवडी करता, प्रेमासाठी मीच बदलले. माझ्या आवडीकरता, सोयी साठी,मला बरे नसते म्हणून, मला कंटाळा आला म्हणून, हे हॉटेल मधून खूप वेळेला जेवण घेवून येतात. कारण त्यांना माहिती आहे, की आपल्या बाळ करता मी करियर सोडून घरातच असते. काम करण्याची सवय असली की पुरुषांना निवृत्ती नंतर काय? हा मोठ्ठा प्रश्न पडतो. छंद म्हणून काही जोपासायला वेळ मिळाला नसतो. म्हणूनही पोकळी पुरुषात लवकर तयार होते. स्त्री म्हणून ती घरात केंव्हाही राहून स्वताला रमवून घेते काम सोडून कसे चालेल? तुमच्या मागण्या कशा पूर्ण होणार? तुमच्या पगारात घर चालेल का? असल्या पुरुषी प्रश्न ती उध्भवूच देत नाही. घर सांभाळत राहते.

असा चाललाय संसार, असे होतात डे साजरे. परस्परांवर असलेला विश्वास, प्रेम, आपण एकमेकां करता आहोत. ही भावना, आपलाच अंश म्हणून आलेला छोटासा जीव, त्यांना वाढवण्यात पुन्हा जगलेले बालपण, आई वडील किंवा मोठी माणसे यांचा जिव्हाळा ह्यावर घर बुलंद, अभेद्य होते. घर ते समाज व पुढे राष्ट्र अशीच घडामोड अविरत असते. मदत करणे, एकमेकांना जपणे, भांडणे किंवा मत भिन्नता होणारच कारण दोन वेगळी माणसे कायम एकत्र राहण्यासाठी लग्न करून, एकाच छताखाली कुटुंब तयार करून राहतात. मुलगी एक दिवस आपले घर सोडून नव्या घरात राहायला येते तेंव्हा तिच्या सवई जपणे, तिने पण नवीन स्वीकारणे हे पती पत्नी दोन्ही बाजूनी सकारात्मक असावे लागते. तरच रोज पुरुष दिन, महिला दिन, व बालदिन घरात साजरा होईल.

मला अत्यंत आवडणारे एक गाणे लगेचच पाहायला मिळाले…..बम चिकी चिकी बम, चिकी बम बम, एक दुसरेसे करते है प्यार हम, एक दुसरे के लिये बेकरार हम, एक दुसरे के वासते मरना पडे तो है तैयार हम……

पोस्ट करता विषय सुचला, ह्यांनी फक्त आमटी भात कर म्हणजे तुला पोस्ट चे लिहायला वेळ मिळेल. आमटी मात्र परवा सारखी कर, मला खूप आवडली होती. अजून एकदा मला तशीच हवी आहे. ह्याच प्रेमा करता अनेक गोष्टी मी झेलायला तयार आहे. लेकाने पण, आई, खेकडा आज नको उद्या कर.आज तू लिही अजून काय हवे सांगा सगळ्यांचे असेच काहीसे अनुभव असतात त्यातूनच शिकायचे, एकमेकांच्या आनंदात सहभागी व्हायचे. आयुष्य सुखी करायचे. जगात चांगले, वाईट दोन्ही आहेत. आपल्याला दोन्ही बाजू नीट माहिती असतातच असे नाही. आपल्याला संसार आनंदी करायचा आहे, थोडेसे बदलूया, स्वीकारुया, हसत राहूया एव्हढेच आज.

पूर्ण परिवाराला पुरुष दिनाच्या शुभेच्छा . असा पुरुषांचा दिवस असतो, ह्याचा शोध आम्हाला आजच लागला.

भित्या पाठी……………….. ब्रह्मराक्षस

पाठ, पोट, अंग, पाय, अजून काय काय डोळे भरून पाहतात. गर्भार रूप वेगळे शोधता सहज येते म्हणे. तिथे पण रंगाला महत्व पण आहे.गोरा रंग चालत नाही, चक्क काळ्या रंगाची स्तुती करतात (भारताच्या इतिहासाची कल्पना असावी). तो काय किंवा ती काय पूर्ण परिवारावर मनापासून प्रेम करणारे असंख्य आहेत. थंडीत, पावसाळ्याच्या सुरवातीला ह्या जमाती कडे आदराने पहिले जाते.

चिखलातले कमळ जितके लोभस असते तसेच ह्यांच्या कडे पाहतात. पाय तर इतके आकर्षक, व मजबूत रीतीने आपल्याकडे आनंदाने धावत येतात. त्यांचे स्वागत पण जंगी केले जाते. माझा ही मुलगा फार लहानपणी ह्यांच्या प्रेमात पडला. घरी आणूया म्हणून बाल हट्ट करू लागला. शेजारणी कडे प्रेमाखातर, तिच्या दारात उभा राहू लागला. देवदास होण्याआधी मीच घट्ट मन करून आपल्याही घरी येतील असा विश्वास मुलाला दिला. कडा उतरून जाणारी हिरकणी मला आठवली.

हा पाहुणा बोलवण्यासाठी खास काही स्त्रिया पुढाकार घेवून त्यांना आपल्या घरी पोहचवतात. त्यांना घरच्या व्यक्ती एव्हढे आदराचे स्थान असते. बाळकृष्ण कसा नंदाच्या टोपलीत आरामात पहुडला होता. तसेच हे टोपलीतून घरी येतात. मावशीबाई म्हणतात. ह्या मावश्या, लगबगीने भरदुपारी खणखणीत आवाजात आरोळी देतात. माशांचा कोयता अजूनही चोरांच्या जातीला धाक देतो. रेल्वे मध्ये ह्या, “म्हावर हाय बाजूला व्हा’’ असे बिनदिक्कत ठाण्कावतात.

अश्याच एका मावशीला शनिवारी संध्याकाळी, माझा लेक घेऊन आला. त्याला दिलेल्या वचनामुळे मी पण कटिबद्ध होते. मावशी, ”जरा हात लाव टोपलीला” म्हणून हुकुम देती झाली. मी मासा प्रजातीशी ओळख नुकतीच करून घेतली होती. वरण भात परब्रह्म असणारी मी, नवखीच होते. टोपलीत एका कपड्याखाली हे खेकडे महाशय झाकून ठेवले होते. सगळे हलत डुलत होते.त्यातला एकही बाहेर पडू शकत नव्हता. बाहेर पडला तर, पाय नेतील त्या दिशेला सैरावैरा अक्षरशः पळतो. जुजबी माहिती मला होती. कोळीण पण निवांत होती. मला एक खेकडा हवा होता.मी तर बादच होते, हे परदेशी नोकरीला होते. कोळीणीच्या लक्षात हे नवखे पण आले असावे. माझ्या चौकश्या सुरु केल्या. घरात म्हातारी कोण? माझी आई.शेवटी, असे ठरले की,तिने रविवारी दुपारी येवून मला चिम्बोरीची पाकनिष्पत्ती दाखवायची. चहा पिवून कोळीण मावशी गेल्या. वाटपाचे सामान तयार करून ठेव, असा प्रेमळ आदेश पण दिला. अर्धा तास मैत्रीचा झाला.

रात्री बेड वर पाठ टेकणार, एव्हढ्यात चिरंजीव बोलते झाले. आई कॉट च्या जवळ आता खेकड्या सारखे हलले. बोलून महाशय दोन मिनिटात झोपून गेले. १० वाजले होते. शेजारी आई होती.ताडकन उठली, बघ बघ गेला का कॉट खालती. अग, मी नाही घेतला, मावशी उद्या देईल. आई,म्हणते खेकडे ते काय भरवसा? तू चहा करत असताना टोपलीतून सटकला असेल. माझे ही अंग शहारले. हो की ग. मी टोर्च घेतली व कॉट खाली उजेड पाडला. जमीन व कॉट ह्याच्यात एक वीतभर अंतर होते. पेटी कॉट होती. आणि मला काहीतरी हलताना उजेडात दिसले. असेल जळमट म्हणून समाधान करून घेणार तोच, तिथला आकार हलायला लागला. आई, पण डोकावून पाहत होती. किंचाळत कॉट वर गेली व माझ्या लेकाला कडेवर उचलून हॉल मध्ये, सुरक्षित ठिकाणी गेली. लहानपणी शाखा केल्याचा परिणाम होता.

अर्धा तास मी जमिनीवर पडून, न्याहाळत होती. माझी खात्री झाली, की हा सटकून घरात घुसला. काय करावे सुचेना. असाच राहू दे का? नको. कॉट वर झोप येईल? आई बाहेरून, शाकाहारी खावे, तिला भजीला पण खेकडा म्हटलेले चालत नाही. पंढरपूर मध्ये मंदिरा समोर माझे आजोळ आहे. त्यामुळे साहजिकच त्रागा होणे स्वाभाविक, पण नातवंड आग्रह पुढे सर्व माफ होते. झाडू आणला म्हटले, हुस्कावावे बाहेर आला की, झाडूने दाराबाहेर ढकलावे. जस, जसा झाडू फिरवत होते. तसा तो, अजूनच आत जावून बसला. मला मात्र जमिनीला नाक टेकवून कंटाळा आला. बेडरूम दार लावून टाकावे, सकाळी पाहू. तितक्यात पहिले की दाराला पण फट आहे. खिंड लढवावी लागणार अशीच चिन्ह होती.

कॉट सरकावी म्हणजे त्याला ढकलता येईल. पण माझे काम इतके बलवत्तर की कॉट, जुन्या गाद्या सहित पूर्ण खण भरलेली होती. हरकत नाही. आलिया भोगासी दुसरे काय? भावाला बोलवावे कारण रात्रीचे १२ वाजले होते, अशा वेळी भाऊराया पण उपलब्ध नव्हता. एकेक सामान काढून शेजारच्या रूम मध्ये ठेवू लागले. खालती लक्ष ठेव तुझा पाय तो पकडेल हा सल्ला आई सतत देत होती. दीड तास गेला. पलीकडे डोंगर रचला गेला. कॉट सरकवली, त्याचा पत्ता कुठे? पुन्हा वाकले तर कॉट च्या खाली सपोर्ट असलेल्या कोनाड्यात बहुतेक चढला असावा.पुन्हा कॉट जागेवर ठेवली. माझे षड्यंत्र रचणे सुरु झाले. आईला दया आली म्हणाली, ही जात पाण्यात असते. सुकून मरेल. तू कॉट खाली पाणी ओत. रात्रीचे २ वाजले. आता पाणी? म्हणायच्या आत तिने भरकन दयाळू भावनेने बादलीभर पाणी ओतले सुद्धा

पाणी ढकलत होते. हा पठ्या काही बाहेर यायला तयार नव्हता. खोली स्वच्छ धुतली गेली. पहाटेचे चार झाले. चहा घ्यावसा वाटू लागला. आईने ही जवाबदारी घेवून मला खोलीत त्याच्या वर लक्ष ठेव असे बजावले. हॉल मध्ये चिरंजीव गुडूप सोफ्यावर झोपला होता. जाम वैतागले. ह्या कोळण्या का बरे असे बिनधास्त ठेवतात? सकाळी दुधवाला आला, घाईत होता तरी म्हटले, बघ बाबा. कॉट खाली डोकावून म्हणाला, दिसत नाही काही. पण असेल असे वाटते. तुम्ही लोक खाता म्हणून मच्छी महाग झाली. काय बोलणार? अरे बाबा, तमाम ख्व्यायांची जात एकच असते, भेदभाव पहाटे कशाला? चहा दिला. तो ही गेला. शेजारीण तमिळ सकाळी चालायला बाहेर पडली, खिडकीतून डोकावून विचारते, कल रातमे बहुत आवाज आ राहता, आप भी फोरेन शिफ्ट हो रही होक्या? काय सांगणार महाभारत. कुछ नही,ऐसेही काम कर राही थी. थोडक्यात आटोपले. रात्रीदहाला सुरु झालेला शोध, सकाळी सहा वाजेपर्यंत संपला नव्हता. सोसायटीतले दुकान उघडले, त्याच्या पोऱ्याला बोलावले. कॉट उपर ढकलो असे ऐक्शन सहित समजावले. कॉट वर उचलली पहिले.जळमट पाण्याने भिजून चिटकून बसले होते. पोऱ्याला चहा व पैसे दिले.

सामान पुन्हा भरण्यात नऊ झाले. ह्यांचा फोन आला, आवाजा वरून म्हणाले बर नाहीये का? पंधरा मिनिटे फोन बिल झाले. चिरंजीवाना उठवले. तो बाबांशी त्यापुढे बोलला. आई तुला तिची गमंत झाली ते सांगणार आहे. अर्धा तास मी खेकडा पुराण सांगत होते. तर म्हणतो कसा मला ते इतके आवडतात. आता पण जमिनीवर दिसतात. कपाळाला हात लावून घेतला. सकाळी दहा वाजता कॉट वर पाठ टेकली. कोळीण आली तिला सांगण्यात वेळ गेला. आई तर दिवसभर फोन वर ज्याला त्याला हेच सांगत होती. आता त्यांना सराईतपणे पकडून रस्सा, तर्री करते. मुलगा त्यांच्या पायाची नामो निशाणीही शिल्लक ताटात ठेवत नाही. सगळे फस्त होते. अजूनही त्यांचा हिसका विसरले नाही. म्हणतात न भित्या पाठी………

बस्ता जिव्हाळ्याचा………….भरजरी आठवणींचा

‘शालू हिरवा,…………. साजणी बाई, येणार साजण माझा……….

लग्न घटिका ही मनात अशीच ध्रुव पदासारखी अढळ जागा करून स्थिरावलेली असते. अक्षता, आशीर्वाद यांच्या जोडीला साज शृंगार सांभाळून, वधू भांबावलेली असते. त्यात ‘शालू’ आवरून, सावरून दमणूक होते. सध्या ‘शालू’ ला आधुनिक पर्याय स्वीकारले जावू लागलेत. पण लग्नाचा शालू हे अनुभवणे हे, ‘जावे त्याच्या वंशा’, सारखे असते. अतिशय संवेदनाक्षम अशी ही खरेदी असते. जोडीदार निवडणे हे एक वेळ सोपे ठरेल पण तिचा शालू…….तिची भावना ह्यात माहेर व तिचे होणारे सासर, (प्रेमविवाह असो की, पसंती विवाह) गुंतलेले असते. कधी ज्या, त्या ,पार्टीने आपापली खरेदी करायचे ठरते, तर तुम्ही खरेदी करा, आम्ही पैसे देतो असा समंजस पणा असतो. बदलत्या विचार प्रवाहात वाग्दत्त वधूवरा वर तुमच्या आवडीप्रमाणे घ्या असा व्यापक दृष्टीकोन असतो. अजूनही, ‘लग्नाचा बस्ता’ म्हणजे कपडेपटा सहीत देणे-घेणे काही ठिकाणी ठरवतात. हा बस्ता पुणे, नगर. जळगाव भागात दुकानाच्या जाहीरातीत अधिक दिसून येतो.

पांढऱ्या शुभ्र चादरी, लोड, गुबगुबीत गाद्यांवर घालून, थंड सरबताने आपले स्वागत दुकाने करतात. मी पण बस्ता करता मैत्रिणीच्या लग्नासाठी तिच्या सहीत सहभागी झालेले होते. कसे काय ठरवतात हे पाहण्याची मला जाम उत्सुकता होती. कारण ही विवाहवेदी मला सुद्धा चढावी लागणार होती. इकडच्या गादीवर १५ जण मुलीचे, तिकडे पण तेवढेच. मध्ये दुकानाचा इवेन्ट मालक बसला होता. घरातल्या मानाचे वैगरे कपडे निवडले गेले. आता शालू चा गठ्ठा मलमललीच्या वेष्टनातून उलगडला गेला.

एकेक, शालू सर्वांच्या हातातून फिरत होता. पैठणी, शालू, हिऱ्याची निदान एक छोटीशी अंगठी ही राजेशाही स्वप्ने मुलींच्या मनात नैसर्गिक असतात. माझीही होती. वर वधू त्यांचे नातेवाईक, त्याचा मित्र, तिच्या मैत्रिणी ह्यांच्या हातातून शालू फिरत होता. हा नको, तो नको करत, सर्व संमतीने एक शालू निवडला. पुन्हा तो सर्वांच्या हातातून फिरला. माझी चुळबुळ चाललेली होती. हिला आवडला का कधी विचारणार? सासर्यांनी विचारले, सुनबाई पसंत आहे का शालू? तिने हो म्हटले, आणि मुंबईच्या, तुमच्या मैत्रिणी त्यानला पसंद पडला की नाही. मी पण मान डोलावली. मला ही एक साडी त्यांनी निवडली.

तिला मी एकटी आहे असे पाहून विचारले, खरच आवडला का? ‘हो’, असे ठामपणे बोलली. अग, तू त्याला विचारलेस का? त्याने मला तेंव्हाच सांगितले. कधी? मी गोंधळले! कारण, तो फक्त हसून गेला मग बोलला कधी? तुझे लग्न ठरले की, कळेल तुला. मी गप्पच झाले. लग्न, सोन्याच्या तारा नी बनवलेल्या शालूत पार पडले. बाईसाहेब मला बाय करून पळाल्या.मी मात्र हे कोडे कधी उलगडेल ह्या विचारात जयश्री गडकर, सीमा देव, अगदी अलका कुबल पण आठवत राहिले. शालू चा नखरा, त्याचे सौंदर्य, त्याचे हळवेपण सिनेमातून माझ्या मनात बिंबले होते.

माझे लग्न ठरले. आंम्हाला दोघांना खरेदी साठी पाठवायचे ठरले. दादर ची निवड केली. शालू घेवूया, मस्त जेवूया असा फर्मास बेत मी केला. प्लाझा चा भाग तसा फिरण्या करता मस्तच आहे. आता दुकानाची नावे आठवत नाहीत पण अलंकारिक, भावूक नावे असतात. हे दुकान झाले, ते पण पाहूया…….असे करत करत आम्ही फिरत राहिलो.

सगळ्या नट्यांच्या जागी मी मला पाहत होते. सोपे असते, असा माझा समज होता. गेले दुकानात घेतली साडी, बाहेर पडले, हा सरळ हिशोब मी करत होते. ह्यांची कपडे खरेदी करता निवड चांगली आहे. ही माझ्या जमेची बाब होती. शालू निवडला, ‘हे’ विचारात होते की, आवडला का? हो, नाही, म्हणायच्या आत, माझे मात्र डोळे पाण्याने डबडबले. आज प्रथम मी फक्त माझ्याकरता साडी घेतली. आईच्या साड्या बिनदिक्कत उचलून नेसत होते. आज आईशी वाद घालता येणार नव्हता. आईने तुझी निवड छान असेलच असा विश्वास ठेवून पाठवले, पण त्या वेडीला कळेल का? तिचे कपाट मला उचकायला आवडते.

ह्यांनी विचारले आईची आठवण आली का? भोकाड पसरून जोरात रडावेसे वाटले. ‘हे’, समंजस पणाने म्हणाले, आपण उद्या पुन्हा येवूया, आईला घेवून चालेल?. मी बुक करून ठेवतो. आईला फोन केला, तर ती ओरडली, रिकाम्या हातानी परत यायचे नाही. (इतकी का ही दुष्ट झाली? आज मला ती हवी आहे) तर म्हणते, जावयांच्या आवडीचा घे. चांगला असेल, खोड्या काढू नकोस. मला लग्नाचा बस्ता आठवला, माझ्या बरोबर कोणी नाही. घरी गेल्यावर आईशी भांडायचे ठरवले. दादर चौपाटीवर भटकून आलो. घरी येई पर्यंत रात्र झाली.

सकाळी पहिले तर, मला मावशी उठवत होती. गाईच्या डोळ्यात कशी तृप्तता दिसते तशी मला आईच्या चेहऱ्यावर दिसत होती. ती अतिशय प्रेमाने शालू वरून हात फिरवत, माझ्या सासूबाई ना शालू दाखवत होती. नंतर अनेक वेळा, तो शालू अनेक हातात फिरत होता. प्रत्येक वेळेला तिचे डोळे तसेच असायचे, प्रत्येक हात आपले स्वप्न पुन्हा स्पर्श करून पाहत होता. बहिणी, आपला जोडीदार असा असेल, अशी स्वप्न माझ्या शालूत डोकावून पहायच्या. आईचा प्रेमाचा बस्ता अनेक वेळा मी अनुभवला.

माझ्या जोडीदाराला माझ्या डोळ्यातला ‘होकार’ मी न बोलता कसा कळला?, हा मैत्रिणी बद्धल चा प्रश्न मला आज उत्तर देता झाला. लग्नात, ह्यांनी, फुलांच्या ताटातील मोगऱ्याचा गजरा हळूच पणे हातात दिला, आणि हिऱ्यांचा मुकूट मला मिळाला.

माझा शालू तसा तो लग्नानंतर पडूनच होता. अजून खराब होईल, कोणीतरी वापरेल असा माझा विचार होता. शालू द्यायचा नसतो. वधूवस्त्र असते. ही भावना जपतात.

लेक सासरी सुखी आहे, हे शालू जेंव्हा जिरतो, विरतो तेंव्हाच आईला समाधान मिळते. सांभाळून ठेवला आहे. कन्या म्हणून जन्मून मी, भरजरी शालूत सासरी राहते.

सुखी, आनंदी…….घराचा मायना(दरवाजा) .

घरे बोलतात! अगदी खरे काय ते सांगतात. घरांच्या नावाच्या पाट्या खूपच बोलक्या असतात. तसेच प्रवेशद्वार पण बोलते. काही खुणा देते. घर त्या कुटुंबाचा आरसा असे म्हणतात. टापटीप ठेवलेल्या घरात पण सुख असते ,तसेच छुपे वादळ ही समजते. घराच्या प्रवेश द्वारा पासून सुरवात करू.

१) दाराचा उंबरठा—— स्टीकर ची रांगोळीची पट्टी लावलेला असला तर, पट्टीला मध्ये चिरा असल्या, कडेने फाटलेल्या असल्या तर त्या घरात नवीन फर्निचर घेतलेले असते. मुले, नातवंड असलेले घर समजावे. रोज त्यांची सायकल बाहेर जात असावी. खाते पिते घर असे असते, जिथे अभिरुची व तब्येत दोन्ही ला ही महत्व आहे हे लक्षात येते.

२) दाराच्या चौकटीचे चे तोरण केंव्हाही जा सुकलेले, आंब्याची पाने वाळून कडक झालेली दिसली तर घरात व्यस्त व्यक्ती अधिक असाव्यात. आर्थिक बळ दिसते. तोरण बदलून दुसरे लावण्या इतका वेळ पण ह्यांच्या पाशी नाही हे जाणून आर्थिक उलाढालीत असलेली व्यस्तता, आधुनिक, अद्यावत सूखसोइंचे हे घर आहे असे दर्शवते.
धूळ बसलेले प्ल्यास्टिक चे तोरण म्हणजे, पाहुण्यांचा राबता नेहमी असावा. दार कायम खुल्या मनाने स्वागत करत असणार. मित्र परिवारात, मैत्री चे मूल्य अधिक वरचढ असणार.

३) उंबरठ्याच्या बाजूला रांगोळीची छोटी गोपद्मे, स्वस्तिक असले तर ती स्त्री परंपरा जपण्याचा प्रयत्न करते असे जाणवते. आधुनिक स्टीकर व मांगल्य यांचे घराला घरपण दिसते. कालची रांगोळी भिंतीच्या कडेला ढकललेली आढळली नाही, तर स्त्रियांची संख्या जास्त असणार. नीटनेटके पणा नक्कीच समजतो.

४) घराच्या दारावर धूळ दिसली तर मंडळी व्यक्तीविकासाच्या पुरस्कर्त्या असाव्यात.

५)दारावरच्या बेल चे बटन मळके, हाताने पडलेल्या बोटांच्या ठशांचे असेल तर, आदराने स्वागत केले जाईल ही खुणगाठ मी बांधते.

६) दारासमोर असलेले पायपुसणे जागेवर असले म्हणजे, त्याचा एक कोपरा तिरका नसेल तर ओळखावे शिस्तीचे महत्व जपले जाते. पायपुसणे जिरून जुनाट वाटले तर थोरामोठ्या व्यक्तींचा हे घर मान राखते कारण विरलेल्या धाग्यातूनच हे पिढीजात असावे, असा माझा तर्क आहे

७) दारातून बाहेर पडणारी मुंग्याची ओळ दिसली की मी ओळखते प्राणीमात्रांवर प्रेम केले जाते. प्रत्येकाला आपला घास मिळतो. अन्नपूर्णा सुखी असणार.

८) दारावरच्या नावाच्या पाटीवर सौ व श्री अशी दोन्ही नावे या क्रमाने वाचावयास मिळाली की स्त्री दाक्षिण्य जपले जाते.

९) घरात वाचनाची आवड असावी, हे बाजूच्या भिंतीवर असलेल्या वर्तमान पत्राच्या नोंदी वरून लक्षात येते.

१०) दाराला अजून एक सुरक्षा दार असले तर प्रासंगिक, मानसिक भक्कमपणा जाणवतो..

११) दारावरच्या लाकडाच्या चौकटी च्या कोपऱ्यात, कोनावर कोळीष्टके दिसली, तर पाहुण्यांनी घर नेहमी भरलेले असावे. पाहुणचार व्यवस्थित होईल असा विश्वास वाटतो.

१२) सुस्वागतम् ची पाटी, मराठीत असली तर आवर्जून मातृभाषा आठवते, इंग्रजीत असली तर माझ्या इंग्रजी बोलण्याची चाचपणी मी मनात करते.

१३) चपलांची सोय, एखादे छोटेसे रोपटे, दाराजवळ असले की वास्तूशास्त्र व स्वच्छता यांचा अभ्यास केला आहे. इतर विषयांची चतूरस्त्रता घरात असावी हा आडाखा मी बांधते.
१४) दारावर स्वस्तिक, गणपती, किंवा इतर मांगल्याची चिन्हे असली तर देव्हाऱ्या चे संस्कार असतील ह्याची खुणगाठ मनी ठसते.

१५)दरवाजाला जर जाळीचे आय होल (म्हणजे नेत्र कटाक्ष स्थान) असले तर कटाक्ष एव्हढा संपर्क पण प्रस्थापित ठेवतील. म्हणजे पुन्हा येण्यास हरकत नसावी असा संदेश माझ्या मनाला मिळतो. जर प्य्लास्टिक चे धुरकट कडा तुटलेले भिंग बाहेरून दिसले तर मी समजते की, पुन्हा येण्याआधी अंतर्मुख होऊन विचार करावा लागेल.

१६) सदनिका क्रमांक—–
लाकडात असला तर दुसरी पिढी पण परंपरा जतन करते.
स्टील,अल्लुमिनिम असली, तर दीर्घकाळ उपयुक्तता ह्याला महत्व.
काचेची, लक्षवेधी असली, तर दारासमोर खेळण्यास बंदी असावी.

१७)भुकेची जाणीव देणारे, बाहेर पोचणारे पदार्थांचे सुवास स्वयंपाक निपुणता गुण देतात दाराच्या कोपऱ्यावर खाली सापडणारे उदबत्ती चे अस्तित्व, किंवा धुपाचा येणारा सुगंध संस्कार दर्शवतात.

१८) दरवाजाचा रंग किंवा पॉलिश हे त्या घरातील व्यक्तींचे स्वभाव दर्शवतात. सरळ, गहिरा, आनंदी, ह्याचा स्वतंत्र अभ्यास आहे.

१९) दाराची मुठ ही सुद्धा घरात राहणाऱ्या व्यक्तींच्या स्वभावाचे विविध कंगोरे उलगडते.

२०)दार फारच टापटीप असले तर वागणे, बोलणे संयमित करावे लागेल असे वाटते. अघळपघळ पणा करता येणार नाही. असा बिचकत अंदाज घेते.
असे घराचे दार बोलते, सांगते, समजावते. बेल वाजवण्या पूर्वीच घर माझ्याशी बोलू लागते. घरा संबंधी नंतर केंव्हा तरी लिहीन. सध्या तरी मी दारातच उभी आहे. पोस्ट देताना वाचकांचा अंदाज घेते, कारण ब्लॉग रुपी घरात मी अजूनही रुळायची आहे.

खांद्यावरचे घर……………

अहाहा! अजबच! केव्हढे हे सामान. उगाच काढले बाई हे काम. बर झाल दुपारी पाहीले, हे ऑफिस ला आहेत म्हणून बर. वादाचा विषय झाला असता. तसा तो आहेच म्हणा, पण आज संध्याकाळी पार्टी ला जायचे आहे हा प्रकार आवरण्याचा पुन्हा पहिलाच पाहिजे. अडत तर माझ्या वाचून, स्वताचा खिसा तो केव्हाढसा काहीही मावत नाही, रुबाब तो करायचा. आता काहीतरी छोटेसे गिफ्ट घ्यावे तर लागणारच. ह्नं देतील मलाच सांभाळायला. डूकरीणी च्या पोटा सारखे वजन खांद्यावर कशी काय सांभाळतेस देव जाणे! ही आणि तक्रार वजा काळजी. माझा संसार मीच वाहते, पूर्वी कशी पाण्याची कावड असायची, तसेच परिवाराला लागण्याऱ्या सर्व गोष्टी हक्काने माझ्या खांद्या वरच्या घरात असतात.

खांद्यावरचे हे घर अजब परंतु बहुविध कारणांसाठी एकच पर्याय म्हणून कुटुंबाचा एक अविभाज्य घटक बनलेले असते. त्यावर सगळे अवलंबून असतात. घरातील खोडसाळ मंडळी कुत्सित पणे टोमणे ही देतात. मुले तर निवांत पणे खेळण्यासाठी किंवा त्यांचा वेळ जाण्यासाठी त्यांच्या माता, बाळ हातात हे घर खुशाल सोपवतात. हे युनिवर्सल आहे. हे घर गरजे प्रमाणे बदलते, घराचा आकार, त्यातील गोष्टी ह्या त्या व्यक्तींच्या विश्वा भोवतीच फिरत असतात. एकाच खांद्या वर चे हे घर प्रत्येक प्रसंगानुसार सरड्या सारखे आपला चेहरा मोहरा बदलत राहते.

परंतु युग कितीही पुढे गेले तरी ह्या खांद्या वरच्या घराची जवाबदारी काही कमी होत नाही. घरातील स्त्री ह्या सर्व समावेषक घराला नेहमी भरपेट ठेवते तिचा पती सुद्धा ह्या घरातील सामान चटकन शोधू शकत नाही. स्वताचा खिसा सुद्धा त्याला छोटा वाटतो. तिच्या घरासाठी त्याच्या पण वस्तू तिला सांभाळण्यासाठी देतो. हो! हे ‘वॉकिंग – टोकिंग’ घर म्हणजे खांद्यावरची पर्स होय. अनेकविध पर्स गोळा करण्याचा स्त्रियांचा जन्मतःच स्वभाव. त्यावरून त्यांच्या आवडी निवडी, व्यक्तिमत्व काय धाटणीचे आहे. हे हि निरीक्षण करण्याचा माझा स्वभाव आहे. बटवा……….ते पर्स असा भारतीय पोशाख लाभला आहे, तसाच वारसा पण भरजरी पैठणी सारखा आहे.

आजीच्या बटव्यात आणि चन्चीत हमखास आवडीच्या गोष्टी मिळायच्या. सुपारीचा तुकडा, फणी, पोटदूखीवर गोळ्या, लिमलेट गोळ्या, वाती व कापूस, झांझा आणि बरेच काही, सगळे खूप पहावयास मिळावे असे खूप वाटायचे पण आजी वस्ताद ढिम्म कशाला हात लावून द्यायची नाही. ती खूष झाली की हातावर नाणी मिळायची, गेलोच धूम ठोकत आवडीचे घ्यायला. भाऊ गोट्या, पतंग, रीळ, मांजा, भोवरा असले काहीतरी घेत असे. मी मात्र नाणी साठवून ठेवायची मग शाळे बाहेरचा खाऊ चिंचा, विदेशी गुलाबी तूरट चवीची चिंच, आवळे, बोर अहाहा! काय तो बटवा आणि अल्लाउद्दीन एकच वाटायचे.

मग आला जमाना आईचा, शाळेत शिक्षिका छोटासा डबा, पाण्याची बाटली, आणि हो अत्यंत महत्वाची म्हणजे फोल्डिंग ची भाजीची पिशवी, लाल, निळे पेन, पेन्सील आणि चष्मा, छत्री की निघाल्या शाळेत, येताना मात्र पर्स भरलेली उत्तर पत्रिकेचे गठ्ठे, हातात भाजी ची पिशवी हमखास असायची. मी कॉलेज ला जाऊ लागले रेल्वे च्या फिरत्या दुकानातील सर्व वस्तू माझ्या कडे असायच्या. म्हणून म्हटले की काळानुसार, गरजेनुसार बदल स्वाभाविक आहेत तेच स्त्री च्या अस्तित्वाचे निदर्शक आहेत. बटवा……….ते आय. टी. करिअर असा बदल झाला. हे घर कॉमप्याक्ट झाले. घरच काय सर्व जग चीप मध्ये सामावले, व पर्स मध्ये जाऊन बसले.

अचानक लागणाऱ्या वस्तू हाताशी असाव्या म्हणून बरेचसे पर्स मध्ये ठेवले जाते. तिचा सरंजाम पण वेगळा असतो. कन्या असेल तर सौंदर्य प्रसाधने, मुलगा असेल तर वयानुसार गोष्टी बदलतात. आई नीट सांभाळते म्हणून तिला दे, असा वडिलांचा आदेश असतो. दोन तासा करता जरी बाहेर पडले तरी ह्यातील एक तरी वस्तू आईच्या पर्स मध्ये येते. समजा काही अडचण आली तर खाण्या पासून सर्व गोष्टी धकाधकीच्या जीवनात जवळ ठेवाव्या लागतात. त्यात भर म्हणजे आता मास्क ठेवायचे. खर तर मी यादी देणार होते पण काही फोटो देते. वस्तूंचा अंदाज येईल.

पर्स चा आकार सतत काळानुसार, चित्रपट नुसार बदलता राहतो. आशा पारेख नटी च्या काळात उडत्या गाण्याच्या चालींवर बोटांवर फिरवता येणारी पर्स दिसली. आता पुन्हा मोठ्या पर्स ची सुरवात झाली. करीना चा नाजूक खांदा आणी, भली मोठी पर्स! काळजी वाटते, खांद्याच्या हाडाची दुखापत होईल का? कापडी झोळी राजेश खन्नाची, खांद्यावर लटकावली की जगाची काळजी झोळीत घेतली असा अभ्यासू चेहरा आपोआपच होतो. खांद्यापासून मस्तक फारसे लांब नाही. काही मुले, मुली ही शबनम कंबरेच्या इतकी खाली ठेवतात की पायांच्या तालाबरोबर ती पण आपल्या डोळ्यांना अस्वस्थ करते. ह्यांनी आईला पदर खोचून आटोपशीर काम करताना पहिले नाही का? अशी शंका येते. व्यक्तीची वृत्ती मी अशी न्याहळते.

पर्स ला अडकविण्या साठी नव्हे तर रूप अधिक खुलवण्यासाठी विविध गोष्टी मिळतात. तिला पण मेक ओव्हर ची गरज आहे. कुल लुक्स, …….लुक्स असे शब्द तरुणाईचे, एकूण काय काळ बदलतो आपण ही बदलूया. बटव्या चा इतिहास आठवूया आणी पर्स वरून लेख लिहूया ही उर्मी तयार झाली म्हणून पर्स आवरायचे निमित्त तयार करून हा प्रपंच खांद्या वरचा आपणा साठी सांभाळत आणला.

लहान बाळांच्या गुलाबी कॉटन च्या पिशव्या, त्या बाळाचे बाबा मी बाप आहे असा अभिमान बाळगत,सांभाळत राजाच्या तोऱ्यात बायको मागून चालतो ते पाहून पर्स ची कल्पना सुचली. आणी हो ही पोस्ट सर्वांची आहे कारण घरी आई, पत्नी, मुली,बहिण इत्यांदीच्या पर्स बाबत काही आडाखे प्रत्येकाच्या मनात असतातच. पुरुष वाचकानो तुमच्या वोलेट बाबत म्हणजे खिशातल्या पाकिटा बद्धल?

इडली……..सासूबाई……..आणि मी

आपल्याकडे बघण्याचा कार्यक्रम करून ठरवलेले लग्न साधारण पणे जवळचा मुहूर्त पाहून लगेच करण्याची मानसिकता असते. माझे ही लग्न, मे मध्ये पसंती झाली व जून चा मुहूर्त पालकांना मिळाला. सासर सांगलीचे, पण मुलाचे घर ठाण्यात माझ्या माहेरच्या गावात. कार्यालय पण ठाणे येथेच घेतले. मुलाच्या घरी माझी पसंती झाल्यानंतर त्यांच्या आई वडिलांनी ठाणे येथील मुक्काम वाढवला. त्यांना मदत करण्याची जवाबदारी मीच अत्यंत हुशारीने स्वतावर घेतली.

शिक्षिका म्हणून मी तयार होतेच, निरीक्षण करणे हा माझा छंदच, त्यातून होणाऱ्या सासूबाई हे एक आकर्षण. मला नाही वाटत, कि लहानपणापासून कुठलीही आई, ‘सासू’ ह्या विषयावर मुलीला काही पढवत असेल, ही कृपा मालिका करतात. आता मी हुशार कशी ते सांगते. प्रेमाचा मार्ग पोटातून जातो हे पाठ झालेय आता. मी ही सासू च्या मुलाकडून ” मेरे मां जैसा खाना, मै भूल नाही सकता” हे संवाद मला ऐकवू नयेत म्हणून भावी पतीच्या पोटाचा मार्ग शोधण्याकरता, मदतीच्या निमिताने मी तिकडच्या घरी जाऊ शकत होते.

अहो! आई’’ हे लग्ना आधी सासूला हक्काने म्हणता येते ( भावी पतीला अहो! चा सन्मान लग्ना नंतर मिळतो) तशाच हाका मारून माझी मस्का पोव्लीसी मी ही केली. त्यांची पाककला पहावी, म्हणजे मुलाला आईच्या खाण्याची आठवण न यावी. माझा दुष्ट हेतू अजिबात नव्हता सासूचा मुलगा सुखी व्हावा ही तळमळ होती हो माझी.

‘नवरा’ म्हणून नवीन जवाबदारी स्वीकारणारा माझा भावी पती त्याच्या गावीही नव्हते मी कुठल्या तळमळीने येते. माझ्या सासूबाई ठाण्यात नव्या, मला मे महिना म्हणून शाळेला सुट्टी होती. जून मध्ये सुट्टी घ्यायची म्हणून नवरा मुलगा मे मध्ये फक्त रविवारी घरी सापडायचा. साहजिकच माझी हजेरी तिकडे शुभप्रभात पासून असायची. प्रेम विवाहात जवाबदारी मुलीची फक्त सासरच्यांना आपलेसे करणे एव्हढे असते, पण आमच्या सारख्यांच्या जवाबदारीत पूर्णपणे सगळेच अनोळखी असते.

माझ्या आई चे वैतागणे व्हायचे घरी राहत नाही म्हणून पण मी अग् ठाण्यातच आहे न म्हणून तिला गप्प बसवत होते. गावातल्या गावात आई कडे जाणे हे काही तासां करताच होईल ह्याची जाणीव सासरी आल्यावर झाली. तरीही मी रविवारी नाश्त्याला तिकडे हजर. तिकडेच नाश्त्याला मला शोध लागला ‘ इडली’ करणे हे रहस्य आहे.

आता इडली काही नवीन प्रकार नाही माझ्या माहेरी इडली हा आवडता प्रकार होता. आई ही रविवारी हमखास इडली करायची. उबदार इडली हिरव्या चटणीत बुडवायची, दुसरा घास सांबारात लोलवायचा व जिभेवर ठेऊन आई कडे पाहून खुशाल हादडायचा अहा हा ! वाफाळलेली कॉफी ! मग वर्तमान पेपर घेऊन लोळत वाचणे! काय सुख आठवले.!! अजूनही माझा भाऊ हा आनंद घेतोय मी मात्र इथे नुसत्याच आठवणींवर राहते. विषयांतर नको…………

असो ही इडली सासरची, माझ्या सासूबाई नी केलेली, मी पती कडे पाहत होते, खूप रमले होते. हंंह फारच आवडती दिसते ह्यांना आई ची ही डिश. माझ्या मनात प्रेमाची बेरीज वजाबाकी सुरु झाली. हे आव्हान स्वीकारायलाच पाहीजे. दुसरा घास मी घेतला आणि आव्हान संपुष्टात आले. इडली पुढे शरणागती पत्करली, मी ही माहेर समजून सासू कडे अत्यंत आदराने पाहू लागले. विरघळत होती ती प्रत्येक घासाबरोबर, मी मुळात माहेरी कधी पदार्थात चमचा पण ढवळला नाही, आई चे फक्त निरीक्षण करायची. पण पदार्थांना मनापासून दाद द्यायची. इतके अगाध ज्ञान मजकडे होते. सुखी होते खाणे ते ही नुसते, करणे नाही. अज्ञानात सुख असते ते हेच वाटत.

पण आता ह्या पुढे माझे व ह्यांचे पोट माझी जवाबदारी होणार. म्हणून मी न धास्तावता हुशारीने शिकणे असे ठरवले होते. गुबगुबीत, स्वच्छ पांढरी, लुसलुशीत मऊ, पण जरा निवली कि स्वताचे अस्तित्व चिटकून न ठेवता सहजपणे आख्खी तळहातावर विराजमान होणारी, अलगद आपल्याकरता प्लेट मध्ये येणारी अशी माहेर सारखीच इडली पण सासर माहेर असा भेदभाव न करता आता मला माझ्या संसाराकरिता करायची.

चार रविवार संपले, व मी सासरी आले. सासूबाई ठाण्यातच होत्या. मी त्यांनी लवकर जाऊ नये म्हणून आग्रह केला होता. रविवार आला सकाळी जरा मी उठण्याची टंगळमंगळ च करते. नाश्त्याला इडली तयार. मी ओशाळले! अहो! आई म्हणत, आता पुढच्या वेळी मी करते. आणि मी केली. नेहमी सारखी झाली आवडली सगळ्यांना पण त्यांच्या सारखी नाही म्हणून मी खट्टू झाले.

आई, मला तुम्ही तांदूळ डाळ प्रमाणापासून दाखवा, सकाळी वाटताना माझ्या बरोबर उभ्या रहा, मी सावध पणा चा बाणा घेतला. माझी धडपड त्यांच्या लक्षात आली असावी कारण तीही सून होतीच न. त्यांनीही दाखवले तरी इडली माझ्या नेहमी सारखी. मग माझ्या मनात संशय येऊ लागला.अजून काहीतरी ह्या मिसळत असणार. मी शोधाशोध केली आणि काही पदार्थ पूरक आहेत असे कळले इडली ची तब्येत गुबगुबीत होण्यासाठी, पोहे, शिजवलेला भात, मेथी दाणे, इत्यादी अनेक गोष्टी कळल्या, गरज शोधांची जननी असते.

मी घरातील हे सर्व पदार्थ संपले आहेत ह्याची खात्री करून सूनवास करून आई उद्या इडली च करा न असा लडिवाळ हट्ट केला. माझ्या आई चे व त्यांचे फोन वर बोलणे व्हायचे दोघीही हसत असायच्या. मला माझ्या आई चा पण राग आयचा सासूबाई न सामील असायची. मग माझी जिद्द अजून वाढायची. पूरक पदार्थ कुठे आहेत हे सुद्धा त्यांनी विचारले नाही तरी सकाळी इडली संसार सुख मानव्ल्यासारखी टम्म फुगलेली.

मग मी हि ओशाळले. आईने हे संस्कार केले नाहीत. खरे सांगण्यासाठी धीर एकटवला.त्या हसून म्हणाल्या, ‘ अग् तू पण छान करतेस.माझ्या सारख्या पण जमतील’ काही दिवसांनी सासूबाई सांगलीला परत गेल्या. मी मात्र पूरक पदार्थांचा वापर करत प्रयोग सुरूच ठेवले. काय करणार पती परमेश्वर? ( देव म्हटले कि आपण चुका करायला मोकळे किती छान सोय आहे). नवरा पक्का खवय्या तसाच एक पोळी सोडली तर उत्तम सर्व पदार्थ करणारा, तेही कुठलाही पसारा न करता. त्यामुळे माझी पंचाईत होते.मी एकलव्य सारखी पाककला अभ्यास सुरु ठेवला. मध्ये मध्ये पाककला क्लासेस ( माझे पाककला वर्गे माहेरी भाऊ व इकडे हे ह्यांचा मला गप्प बसवण्याचे हुकमी साधन आहे) चा आधार घेत होते.

माझा लेक अजिंक्य तान्हे पणी भात चुरून खाऊ लागला तेंव्हा मी इडली ची ओळख करून देण्याचे ठरविले. ताटलीत इडली आणली. ‘चांदोमामा’ म्हणत त्याने आश्चर्याने आ केला. तो राम मी कौसल्या झाले. घास भरविला.त्याचा टेडी जवळ ओढला ”मम मम मऊ मऊ” म्हणत खाऊ गट्टम केला. आणि मी जिंकले. आईंचे बोलणे खरे झाले. माझ्या इडली चे रहस्य बाळाच्या डोळ्यात चमकताना दिसले. लेक वडिलांचे गुण तंतोतंत घेऊन जन्माला ला त्यामुळे हा हि खवय्या पसंत पडले तर लगेच प्रतिक्रिया देतो. जसे पोस्ट च्या लिखाणावरून आपण दाद देतो.

आईला व आईना फोन करून लगेच नातवंडाचे कोतूक कळवले. सासू होण्याआधी ती आई होती, हे उलगडायला मला मी आई झाले तेंव्हा कळले. आई तू हॉटेल का काढत नाहीस? इथपर्यंत सुखावत माझे अन्नपूर्णत्व कौशल्य झाले. आता तरी एकदाचे ज्याच्या साठी केला अट्टाहास …………..म्हणून सुस्कारा देणार तोच नवीन आव्हान दिवाळीत येते, ते म्हणजे माझ्या आईचे बेसनाचे लाडू. आज्जीच्या लाडू ची आठवण झाली असे म्हणून लेक पुन्हा मला बाणावरचे पितामह आठवून देतो.

‘तहान लाडू व भूक लाडू’ करून ठेवणाऱ्या आज्ज्या त्यांची सर आम्हास कशी येणार? लेक जस जसा मोठा होत गेला तश्या आवडी पण बदलल्या. मी पालक पनीर करताना दोन्ही आज्ज्या माझ्या बाजूला उभ्या राहून बघतात.माझ्या आई सारखे करा असा नातवंडाचा आग्रह असतो. ह्या झाशीच्या राण्या पदर खोचून तयारच असतात. पण मुद्द्याचे काय की, आता माझ्या पण पदार्थांना महत्व आले. आज्जी पुन्हा नव्याने आई होण्यास सुरवात झाली. तेही त्यांच्या साई च्या मायेकारिता.

आता माझ्या ह्या पोस्ट चा पुढचा भाग मी लिहीन जेंव्हा

पालकपनीर………….सुनबाई………आणी……मी असे होईल तेंव्हा. सध्या तरी ऐव्हढेच.

Previous Older Entries Next Newer Entries