पाटपाणी पार्टी…….

 

पाटपाणी पार्टी…….

शनिवार आणि रविवार म्हणजे हॉटेल्स मध्ये तुडुंब गर्दी असते. वीकएंड साजरा करण्याची आणि घरी आईला आराम देण्यासाठी हाच पर्याय सध्या लोकप्रिय आहे. हॉटेल मधील भर गर्दीत सुद्धा एखाद्या कुटुंबातील बाळ टेबलामधून मस्तपैकी पकडापकडी खेळते त्याचे त्यादिवशीचे मित्र ही तेथे असतात. बाळाची आई अत्यंत कौतुकाने सांगत असते, ही नेक्स्ट जनरेशन म्हणजे, अजिबात बुजत नाही कि गोंधळत नाही. ह्या हॉटेल मध्ये आम्हीं नेहमीच येतो. आमचे आवडते हॉटेल आहे. जणू काही त्याचे घरच आहे. आईचे बोलणे बाळ टक लावून ऐकत असते. पालकांकडून त्याच्या धीटपणाला शाबासकी मिळालेली असते. बाळ्याचा हा धीटपणा बाकीच्यांना अस्वस्थ करतो.

एखादा समारंभ असला कि, बाळ्या पाहिजे तिथे दूडघुस घालत असतो. पालकांचे ठरलेले उत्तर हल्लीच्या मुलांना रागावलेले अजिबात चालत नाही. त्यांच्या बालमनावर परिणाम होतो. पालक सुज्ञ आहेतच. बालमनाच्या संगोपनाचा विचार देखील करतात. संगोपन बरोबर संस्कार असले तर उत्तम व्यक्तिमत्व घडते. हॉटेल मध्ये जाऊच नये का?? जरूर जावे पण हॉटेल मध्ये, समारंभात कसे वागावे ह्याचे संस्कार जाणीवपूर्वक घडवावेत.

Rangoli.jpgपूर्वीच्या काळी पाटपाणी घेणे जेवण्याच्या यज्ञकर्मासाठी आवश्यक बाब होती. नकळत पणे संस्कार रुजवले जात असत. काळाच्या ओघात शिसवी पाटाच्या चार बाजूला असलेल्या पितळी नक्षीफुलाचे लाकडी पाट अदृश्य होत आहेत आणि पाण्यासाठी तांब्या भांडे हे पूजा भांडे म्हणून मर्यादित झाले. वस्तू नष्ट होत नाहीत तर संस्कार विरळ होत चालले आहेत. आजच्या भाषेत सांगायचे झाले तर ही आऊट डेटेड गोष्ट आहे. कोण एवढा खटाटोप करणार?? जेवणाचे ताट हातात घ्यायचे आणि टीव्ही समोर जाऊन बसणे हेच सोप्पे आहे.

रोजच्या रोज जमणार नाही पण वर्षभरात निदान एक दिवस खास मुलांसाठी बाजारातून भाडेतत्वावर का होईना एक दिवसासाठी लाकडी पाट, एखादी मोठी समई, छान मोठी ताटे, तांब्या भांडे आणून पाटपाणी पार्टी घरच्या सर्वांसमवेत करता येणे अवघड नाही. समईच्या प्रकाशात, लाकडी पाटाचे आसन, सुरेखशी रांगोळी, सनईचे सूर, उदबत्तीचा सुवास आणि वदनी कवळ घेता…. म्हणताना  वाढलेला साधा वरण भात सुद्धा मुलांना एक वेगळी अनुभूती देतो. आपल्याही जुन्या रम्य काळाच्या स्मृती जागवणाऱ्या ठरतो.

एखादा शनिवार किंवा रविवार खास मुलांसाठी राखून ठेवावा. आज काय आहे? आपण असे जेवायचे? असे आशचर्यचंबू झालेला आपल्या बाळाचा चेहरा आणि त्या चेहऱ्यावरची उत्सुकता कमालीची सुंदर असते हा अनुभव आपल्या प्रयासाना शाबासकी देतो. आंम्ही आमच्या लहानपणी रोजच असे जेवायचो बघ आज तुझ्यासाठी केले आहे सगळे, तुलाही आवडेल आणि कळेल आंम्ही कसे जेवायचो ते..असा आपला संवाद सुरु होतो  तो आपल्या बाळाच्या स्मृतीपटलावर कोरला जातो. असेच संस्कार रुजतात. तुझे मित्र आले कि आपण पुन्हा करू असे सगळे बघ त्यांना ही मज्जा येईल. बाळ खूप खुश होते आणि संस्कारांची उजळणी होते.

लहान मुलांच्या शाळेमधून असा एखादा इव्हेंट सहज आयोजित करता येऊ शकतो. शाळेतून निवृत्त झालेल्या शिक्षकांनी एकत्र येऊन वर्षभर वेगवेगळ्या शाळांमधून असे कार्यक्रम आयोजित केले तर त्यांचे ही मुलांबरोबर कायम सहसंबध राहतात. जेवणाबरोबर गप्पा गोष्टी ही करता येतात.  भात कसा कालवावा, भातावर लिंबू कसे पिळायचे आणि भातावर हळूच न सांडता वरण कसे वाढून घेणे इत्यादी बाबी एखादी शिक्षिका त्यांच्या बरोबरीने करून दाखवत असेल तर लहानग्या कोवळ्या बोटांच्या पकडीला कृतीने  बळकटी येईल. पाटापासून ते ताटा पर्यंत मर्यादित कोनातून झुकून खाणे हे मुलांच्या पाठीच्या मणक्याला लवचिक बनवण्यास मदत करते. त्यांना त्यांच्या शरीराचा तोल कसा सांभाळावा हे त्यांच्याच हालचालीतून शिकण्यास मिळते.

संस्कार ते शिक्षण ह्या सहज परस्पर भावबाधांच्या दोन एकमेकापूरक अशा प्रमुख बाजू आहेत. विस्मरणात चाललेल्या पद्धती ह्या काळाच्या ओघात आधुनिकतेने कशा पुन्हा पुनर्जीवित करायच्या हे पूर्णपणे पालकांच्या हाती आहे. अशा कार्यक्रमाचे व्हिडीओ शूटिंग केले तर हीच सी.डी. त्या मुलांना कायमस्वरूपी आठवण राहते.

घरापासून शाळा सुरु होते. पालकानी पण कधी पाटपाणी तर कधी पिझ्झा पार्टी आयोजित केली तर मुलांचा संवाद वाढीस लागतो. आपले बाळ आणि आपण ह्या पुरतीच छोट्या वयात ही पार्टी करावी. घरच्या टेबल वर छानशी रंगीत चादर पसरून, छोटीशी मेणबत्ती लावून ,घरचे सदस्य किती आहेत त्या प्रमाणे गुलाबाची फुले आणून ठेवावीत. एकमेकांना फुल देऊन, वाद्य संगीताच्या मधुर अशा सुरावटीत घरीच हॉटेल….हॉटेल मुलांबरोबर खेळता येते.

जेवताना शांत असावे, उगाच सारखे उठायचे नसते, काट्या चमच्यांनी कसे खायचे हे सारे घरीच त्यांच्या नकळत शिकवता येते. मग काही दिवसांनी त्याच्या मित्रमंडळीना बोलवावे आणि हॉटेल…हॉटेल पार्टी करावी. मुलांना ही कल्पना बेहद्द आवडते. शक्यतो घरी कल्पकतेने पदार्थ बनवावे. जमेल तशी पदार्थ वाढताना सजावट करून टेबलवर पदार्थ मांडावेत. मुलांशी मात्र ते मोठ्ठे असल्यासारखे त्यांच्या बरोबर वागावे. बाहेर गेल्यावर ही मुले काही ठिकाणी मोठी असणे खूप आवशयक असते. वय मोठे करायचे नसते  पण शिष्टाचारांची सुरवात त्यांना स्थिर करण्यास मदत करते. आपण घरी अशा पार्टीच्या वेळेस मोठे झाल्यासारखे वागल्याने त्यांना नकळतपणे हॉटेलचे शिष्टाचार कळू लागतात. कधी कधी बेफाट वागणे पण त्यांना धोकादायक होऊ शकते. वय वर्ष दोन ते आठ वर्षापर्यंत  पाटपाणी पार्टी ते पिझ्झा पार्टी असा आनंद मुलांना वयानुसार द्यावा.

घरच्या समारंभात त्यांना त्यांच्या आवडीची एखादी जवाबदारी द्यावी. अगदी चोखपणे मोठ्ठे झाल्याच्या अविर्भावात मुले काम पार पडतात. पाहुण्यांना अत्तर लावणे, किंवा प्रसाद देण्यासाठी एका ठिकाणी बसवावे. मुलांकडे क्रियाशक्ती अफाट असते. लक्ष्य वेधून घेणे हे नैसर्गिक आहे पण गुड बॉय किंवा गुड बेबी असे पाहुण्यांनी केलेले कौतुक त्यांना सर्वांचाच शहाणा बाळ्या बनवण्यास प्रोत्साहित करते. प्रत्येक वेळेला काही निमित्तच असण्याचे कारण नाही. आपले बाळ संस्कार सहित होण्यासाठी असे प्रयास खास करून केले गेले पाहिजेत. विभक्त कुटुंब पद्धती आणि धकाधकीचे जीवन ह्यामध्ये घरापासून ते समाजापर्यंत आपण आपल्या मुलांसमवेत असणे हे खूप गरजेचे आहे. जी गोष्ट पूर्वीच्या काळी लहान मुलांच्या मनावर सहज बिंबवली जात होती ती आज मुलांच्या पालकांची जवाबदारी बनली आहे.

लहान बाळे आली की, घर त्यांच्या गडबडीने आनंदीत होते. मुले निरागस असतात. ती काही सांगून मस्ती करीत नाहीत. मग सांगणार केंव्हा?  कितीही वेळा सांगितले तरी लक्षात थोडेच राहते. संकेत  आणि शिष्टाचार हे मोठ्या माणसाकरता ठीक आहे. मग मुलांना मोकळीक नाही रहात. अगदी बरोबर, लहानच आहेत ती पण आपण तर मोठे असतो.

मी विद्यार्थांच्या पालकांशी संवाद करताना नेहमी हे सांगत असते कि, तुम्ही जेंव्हा वेळ मिळेल तसा मुलां बरोबर व्यतीत करा. त्यांच्या बरोबर कार्टून पहा,  गेम खेळा, बाहेरच्या सामाजिक जाणीवा त्यांच्या बरोबर पुन्हा एकदा अनुभवा, त्यांच्या बरोबर हॉटेल, बँक, भाजी बाजार असे सार्वजनिक खेळ खेळा. आवर्जून आयोजन करा. त्यांच्या समवेत  खास गप्पा करायला बसा. मग बघा त्यांच्या अपेक्षा, गरजा, आनंद,  त्यांची काळजी तेच त्यांच्या भाषेत छानपैकी आपल्याला सांगतात.

‘लहानपण देगा देवा….. माझ्या जीवनातला अमुल्य ठेवा’.

मुलांच्या निमित्ताने पुन्हा एकदा लहानपण अनुभवता येते. मुले निरागसच असतात. द्वाडपणा पण छोट्यानीच करावा. अगदी १०८% मान्य. पण आईबाबा होणे हा निसर्गाने दिलेला सन्मान आहे तो   सुजाण पालक म्हणून स्वीकारलात तर आपलीच ही पिढी सुसंस्कारित,  योग्य जाणीवे सहित, कौटुंबिक आणि सामाजिक भान मनात ठेवून मोठी होईल. निरागसता जपणे आवश्यक आहेच. त्याच बरोबर आपल्या पाल्याचा सर्वांगीण विकास घडेल हे सुद्धा पहाणे आवश्यक आहे.

कच्चा घडा  आपणच पक्का घडवायचा असतो आणि त्यांना आकार देणे आपल्याच हातात असते. पिझ्झा पार्टी ते पाटपाणी अशी काळाची साथसंगत दोन पिढ्यांना जोडणारी ठरते. पोटातून मनाकडे जाणारी ही संवादाची पद्धत समाधान देणारी असते असे म्हणणे योग्य होईल.

अनुजा पडसलगीकर.

गढूळ पाण्यातील पारदर्शी फ्लेमिंगो…

IMG_2958

खूप दिवस झाले मी लिहीत का बर नाही याचा विचार करत होते. लिहिण्यासारखे विशेष काही नव्हते. आज विषय मिळाला. गढूळपणाचा शहाणा अनुभव मिळाला. गढूळपणा हा पाण्याशी निगडीत असा शब्द आहे. गढूळ पाणी पिण्यास अपायकारक असते. पण हेच पाणी स्थलांतरित पक्षांचा एक प्रमुख अन्न स्त्रोत असतो. त्याच गढूळ पाण्यात जैविक विविधता असते. फ्लेमिंगो हे खर तर भारतातील स्थलांतरित पक्षी आहेत.  समुद्राच्या खाड्या त्यांचे स्थान असते.

IMG_2937

गढूळ पाण्यातील फ्लेमिंगो पाहताना पाण्याची एक विलक्षण शांतता जाणवत होती. खूप सारे एकत्र असूनही त्यांच्या पायांनी पाण्यावर रेष ही उमटत नव्हती. आपल्या काटकुळ्या पण मजबूत पायांनी ते स्थिर उभे होते. एकत्र असताना त्यांचा आवाज मात्र त्यांच्या नेटवर्क चे काम करत होता. पाणी जेवढे शांत तेवढेच गढूळ असूनही त्यात हालचाल नसल्याने पाण्यातील गाळ तळाशी बसला होता. गढूळ पाण्यालाही एवढी पारदर्शकता होती कि. काठाला उभी असणारी झाडे पाण्यात आरशासारखी स्वच्छ दिसत होती.

IMG_2941

कॅमेरा ने फ्लेमिगो टिपणे हे छान होतेच पण त्याहूनही अधिक भावली ती गढूळ पाण्याने दिलेली पारदर्शकता, प्रतिबिंब पण कसं स्वच्छ होत. पाण्यात उलटी दिसत असलेली काठावरची झाडे सुद्धा जणू काही साधे पान सुद्धा पाण्यात पाडत नसतील. निसर्ग इतका स्वतःला सांभाळतो हे प्रथमच अशा ठिकाणी जाणवले. मन शांत आणि स्तब्ध झाले. डोळ्यांच्या कॅमेराने पाहण्यापेक्षा फ्लेमिंगो होऊन स्तब्ध कसे असावे हे शिकवते झाले. खाडीचे पाणी खाजण होऊन स्थिरावले होते. खारफुटीच्या वाढीने समृद्ध असे जीवन तिथे चैतन्य होऊन जगत होते.

फ्लेमिंगो बरोबर पांढरे शुभ्र बगळे सुद्धा त्या ठिकाणी स्तब्ध उभे राहून चिंतनाचा अविर्भाव आणून खाद्याकडे डोळा ठेवून होते. स्थलांतरित पक्ष्यांना त्यांची जागा त्यांची स्पेस त्या बगळ्यांनी जपली होती. बगळे त्या गावाचे कायमचे होते पण आलेल्या पाहुण्यांना जपणे हे त्यांचे अगत्य आवडले. फ्लेमिंगो मध्ये पण दोन प्रकार असतात लहान आणि मोठे आकाराने असतात. त्यांच्या गुलाबी पायांचे रंग लहान मोठे जातीचे आहेत त्या प्रमाणे असतात.

पायांचा गुलाबी रंग आणि अंगी मात्र करडा पांढुरका असे त्याचे रूप असते. गुलाबी रंगांचे पाय गढूळ पाण्यात सुद्धा जगण्याचा गुलाबी प्रेमाचा संदेश देतात. अंगी रंग कसाही असो पाय मात्र प्रेमाच्या रंगात आहेत. आहे त्या परिस्थितीत गुलाबी ठामपणा किरकोळ दिसणाऱ्या पायाच्या शक्तीत भक्कम पणा देतात. कॅमेरात फोटो टिपताना फ्लेमिंगो चे थवे म्हणजे गुलाबी लांब देठाच्या फुलाचे उडणे वाटते. कॅमेरात पक्ष्यांचे डोळे आणि भाव टिपण्याची धडपड खूप स्थिरपणे करावी लागते. फोटोग्राफर च्या मनातले द्वंद शांत होते ते असते पक्ष्यांचे फोटो काढणे. ह्या पक्ष्यांच्या स्थलांतराची बरीच माहिती इंटरनेट वर उपलब्ध आहेच.

IMG_2945

कॅमेरा हाताळणारा न बोलणारा कवी, लेखक, वाचक आणि मुख्य म्हणजे तो उत्तम मन जाणणारा असतो. बरेच जण हा अविर्भाव आणतात कि आंम्ही भावनांना अवास्तव महत्व देत नाहीत पण अशाच कॅमेरा मागे न दिसणारे भाव डोळ्यात साठवून कॅमेरात टिपून घेतात. पक्षी त्याच जागी असतात फक्त वेगवेगळे कॅमेरा तेच पक्षी विविध रुपात सदर करतात. निशब्द निसर्गात असलेला शांतपणा हा कॅमेरा आणि पक्षी ह्यांना जोडणारा दुवा असतो. हेच फ्लेमिंगो गढूळ पाण्यात सुद्धा पारदर्शी दिसतात. काय पहायचे हे ठरवावे लागते पण कसे पहावे ह्या साठी पक्षांचे आयुष्य हवे.

बोलणारे माझे मन अबोल झाले आणि त्याच गढूळ पाण्यात पारदर्शी पणा शोधू लागले. हळूच पाण्यात डोकावून माझेच प्रतिबिंब दिसते का हे आजमावयला लागले. पाणी गाळ तळाशी बसल्याने स्वच्छ होतेच फक्त त्यात डोकावयाचे माझे मन गढूळ होते. खूप सारा गढूळ पणा माझ्यात प्रवाही करून आले होते. तो जेंव्हा ह्या पाण्यात पाहू लागले तेंव्हा तो गाळ हि मनाच्या तळाशी बसला आणि मलाच पारदर्शी पाहून फ्लेमिंगो चे गुलाबी पाय मला लाभले. करड्या पांढुरक्या पंखांच्या सहायाने स्थिर झाले.
अचानक जेंव्हा शांतता जेंव्हा अलवार पणे मनी भिनू लागते आणि खाडीच्या पाण्यातील खरखरीत खारफुटीची झाडे सुद्धा मोहक वाटतात. फोटो काढणे तेही उत्तम हा सरावाचा भाग आहे पण निदान परिसरात आपल्याला शोधणे हे सोप्पे असते.

IMG_2922

आजूबाजूचा निसर्ग हा नेहमीच मला सुखावतो. डोंगरांचे सौंदर्य मन वर करून सहज बघता येते. खाडीच्या उग्र वासामध्ये सुंदर सौंदर्य असते हे जाणवले. खाडीचा उग्र वास जाणवत नाही. जशी भरती येते तसे खाजण भरू लागते आणि खारफुटीच्या झाडात विसावलेले अनेक पक्षी स्वप्ने सोडून वास्तव तितक्याच सहजतेने स्वीकारतात. सूर्य जसा वर वर चढू लागतो तसे हे गुलाबी पाय भरती ओहोटीच्या प्रमाणे खाजणातील आपली जागा बदलतात अगदी सहजतेने, बदल आपलासा करतात.

IMG_2953

थोड्या अंतरावर असलेला समुद्राचा खळखळाट ऐकू ही येत नाही. भरतीचे पाणी खडी अलगद आपल्या मिठीत घेते. नवीन आलेले पाणी गाळावर अलगद पसरते. ऐकू येते ती फक्त फ्लेमिंगो ची भाषा, आपल्या सहकाऱ्यांना साथ घेण्याची साद असते. निसर्गात फुलत असलेले अलवार प्रेम सादाला प्रतिसाद कसा द्यावा हे उत्फुल्ल जगत असते.

मोबाईल चे रिंगटोन नको त्या वेळी वाजून फोटोग्राफर चे लक्ष एक सेकंद विचलित करतात, त्या सेकंदात पाण्यात स्वतःचे प्रतिबिंब पाहत असणारा बगळा निघून जातो. नजरेचा वेध चुकल्याने चुटपुटत बसत विव्हळत बसायचे नसते तर पुढच्या पक्ष्याकडे नवीन आशेने शोध घ्यावा लागतो. कॅमेरा हातात असतो, डोळ्यांनी टिपण्याची हौस असते. समोर असलेला निसर्ग साद घालतोच गुलाबी पायांचे आकर्षण असते. अशी ही छोटीशी सफर खूप काही सांगून जाते.

IMG_2932

अबोलपणाचा कॅमेराचा अनुभव शब्दात बोलका करून गढूळ पाण्यातील पारदर्शी फ्लेमिंगोचे गुलाबी पाय मनात स्थिर करून कॅमेरानी टिपून घेतले.

IMG_2947

मनास आलेला शांतपणा फोटोग्राफर सकाळ फारच शांत आहे असे सहज लिहून इंटरनेट वर पाठवतो आणि त्यातूनच उलगडली गढूळ पाण्यातील पारदर्शी फ्लेमिंगो फोटोग्राफी…….

My वॉकिंग फंडे आणि वारकरी..

My वॉकिंग फंडे आणि वारकरी….

वारकरी आणि दिंडी ह्यांचे फोटो काढण्याची हौस माझी. पुरती दमछाक झाली. कित्ती कित्ती भरभर चालतात. त्यांचे कॅमेरा कडे लक्षच नसते. अवघड झाले सगळे. मी रोजच्या चालण्यात अनेक वेगवेगळया पद्धतीने चालते…ब्रिस्क वॉक आणि काय काय प्रकारचे वॉक असतात ते सारे करते आणि वाटते आपले भरभर छान चालणे होते. वजन ही घटत असावे. पण वारकरी चाल म्हणजे ब्रिस्क वॉकिंग च्या वरताण….आणि मुखी अंखंड नाम… कुठून येतात आणि केवढ्या लांब चालत जातात. ग्रेटच… मी पण इंस्पयार झाले, म्हंटले, चालावी थोडी पाऊले त्यांच्या बरोबर तेवढाच थोडक्यात माझा शहरी इन्स्टन्ट नमस्कार. त्यांना विचारले चालू का थोडी पाऊले तुमच्या बरोबर …आपली फोर्मल परवानगी म्हणून विचारले. त्यांनी एक कटाक्ष टाकला, हसले आणि म्हणाले, चला, कि, ताई… आता मी काय चालण्याची का पळण्याची खेळाडू होते?? का शेतकरी होते. ठरवून पण कष्ट करू शकत नव्हते.

मी शेतकरी नाही पण हौसेने पुण्यात निसर्गात एक फार्म हाउस मात्र आहे. एक कुटुंब राहण्यास ठेवले आणि मी ऑर्गनिक शेतीचे कोर्स करून जैविक शेती करते. शेतकरी उगाचच रासायनिक खते टाकून पिके वाढवतात आणि जे आरोग्यास हानिकारक असतात. हे माझ्या मनावर पक्के बिंबले म्हणून शेती करते. रासायनिक खतांचा मोह त्यांना जलद अशा आमदानी करता आहे. तेही तेच खातात कारण पैश्यांचा प्रश्न आहे. जलद पिक तरच जगण्यास लवकर पैसा मिळणार हे क्रूर रासायनिक खतांचे वास्तव सत्य त्यांच्या हसऱ्या चेहऱ्या बरोबर आहे. पांडुरंगच समजू उमजू जाणे.

शेतकऱ्यांच्या जमिनीला भेगा पडल्या, कोरडा दुष्काळ झाला म्हणून माझे संवेदनशील मन सरकारवर ओरडते आणि शेतकऱ्यांना सहानभूती दर्शवते नां. महागाई झाली तर माझ्या शेतीत मी माझे कुटुंब खाऊ शकतो. एवढाच मर्यादित विचार मी महिन्याच्या ठराविक पगारात करू शकते. अनिश्चितत आयुष्यात अमर्यादित ठाम विश्वासाचा भक्तीभाव वारकरीच आणू शकतात.

मी एक शहरात थकून थकून दमणारी रहिवासी होते. बर, ते काय म्हणतात म्हणून टक लावून ऐकू लागले. ज्ञानेश्वर, तुकाराम ह्यांचे चित्रपट पाहिलेत. ज्ञानेश्वरी वाचायला वेळच मिळत नाही म्हणून हा पर्याय बरा… नेट वर सर्च केले. अभंग, ओव्या ऑडिओ करून चालताना इयर प्लग कानात अडकुवून ऐकते, तेवढेच आषाढी जवळ आली फक्त एका दिवशी पांडुरंगाचे स्मरण नको, पांडुरंगाबरोबर स्टे इन टच पाहिजे. चालताना बोलणे कसले होणार… दम लागून एनर्जी वेस्ट होते म्हणतात.

पिटी उषा जी होती ना पूर्वीची तिच्या पाळण्याला ही वारकरी चालून साथ देतील असेच मला वाटू लागले. सकाळचा वॉक म्हणजे कसा इकडे तिकडे बघत बघत, पायाखालचे खड्डे, शेजारून चालणाऱ्यांचे फंडे, वाटेतले कुत्रे, रस्त्यावरचा कचरा पालिकेने उचलला आहे का नाही ते ही हळूच पाहणे, घरी परताना वाटेवरची स्वस्त भाजी घेणे… एक ना दोन भारंभार गोष्टींचे व्यवधान राखावे लागते.
बागेत चालावे तर, बागेतल्या झाडांवर बेताचेच पक्षी असतात त्यामुळे पक्षांची लगबग आणि किलबिलाट दुर्मिळच आहे. चालताना लोकच पहावी लागतात. दरोरोज वर्षभर चालणारी लोक कशी अजिबात बारीक काही दिसत नाहीत म्हणून त्यांच्या पेक्षा मीच बरी, असा विचार येतच राहतो नां. मुखी भरभर पांडुरंग पांडुरंग असे काही स्पीडली म्हणणे काही जमत नाही. डोळे बंद करून तर चालता येत नाही.

वारकरी आणि मी ही काही तुलना होऊच शकत नाही. त्यांची वारी हा त्यांचा बाय चौईस आहे. मी शहरात जन्मले, वाढले आणि राहिले त्यामुळे कशी भरकन ट्रेन मात्र पकडते. ट्रेन मध्ये चढतांना अरे देवा!! असे म्हणते उतरल्यावर हुश्श देवा!! असे म्हणते हाच काय तो जप.. हे लाईफ आहे. मग तुलनाच नाही. तरीही मला वारी करण्याची इच्छा आहे. रोजचे व्यायामाचे चालणे इमारतीच्या बेसमेंट ला असलेल्या छोट्याश्या पांडुरंगाला अर्पण करावे हेच बरे असे वाटू लागले होते. रक्तदाब पण नियंत्रित राहील आणि पुण्य ही मिळते असा दुहेरी फायदा शहरात झटपट मिळवता येतो हे आपल्याकरता छानच आहे
हा विश्वास मात्र पक्का झाला.

walking करताना माझे विशेष व्यायामाचे कपडे परिधान करण्यावर माझे फारच लक्ष असते म्हणजे मूड कसा छान येतो.. वारकरी मात्र पांढऱ्या शुभ्र पोशाखात , स्त्रिया तर चक्क नऊवारीत!!! Hat’s off to them…एवढेच इंग्लिश मध्ये म्हणू शकते. कपडे मळतात असे काहीच नसते. पांढऱ्या शुभ्र वेशातले, गळ्यात तुळशीची माळ, कपाळी अष्टगंधाचा नाम त्यामध्ये काळ्या बुक्क्याचा टिळा…परफेक्ट कलरफुल कॉम्बिनेशन. वारकरी स्त्रिया नऊवारीत चालत असतात तेही डोक्यावर तुळशी वृंदावन घेऊन, तर माऊलींची मूर्ती, विठूरायाची मूर्ती घेतात. चालताना तोल सावरत चालायचं तेही भरभर. डोक्यावर देव आणि मुखी पसाभर हसू. मी जेंव्हा सकाळी वॉक ला जाते तेंव्हा मोबाईल सांभाळायला खांद्यावर माझी डुलणारी पर्स सुद्धा जड होते.

वारकरी जेंव्हा मार्गस्थ होतात तेंव्हा एक आख्खे गाव त्यांच्या बरोबर चालत असते. त्यात बारा बलुतेदार ह्यांचाही समावेश असतो. कोणाची कोणाची अडचण होत नाही. एवढ्या प्रचंड गर्दीत सुद्धा चालताना कुठलीही तक्रार नसते. वारीत जेंव्हा मी चालले तेंव्हा जीवन सरळ सोप्पे कसे करता येते ते समजले. मुखी असलेले नाम ते कपाळी असलेले नाम, नमस्काराचे प्रकार, भक्ती सेवा नियमन ह्यांचा जणू काही प्रात्यक्षिक अभ्यास झाला. किंतु परंतु कधी कशाला कसे इतके अवघड करून ठेवलेले प्रश्न सोपे झाले. हे ज्या क्षणाला उमगले त्याच क्षणी फोटो काढून भाव टिपण्याची होसे भागली. एक जिवंत रसरशीत भावविश्व पांडुरंगमय झालेलं अनुभवलं आणि शहरी थाटमाट ढकलून जमीनीवर साष्टांग लोटांगण माऊली समोर घातलं गेल. वॉक चे नवीन आयाम मांडता आले. प्रगल्भ असा दृष्टीकोन समोर आला. आणि मुखातून एकच गजर आला…. जय जय पांडुरंग हरि…..जय जय पांडुरंग हरि|||

रुईया कॉलेज कट्टा….लगोरी- मैत्री रिटर्न्स

1902031_222849921252119_16475476_n - Copy
रुईया कॉलेज कट्टा….लगोरी- मैत्री रिटर्न्स..After long duration…चक्क 25 years नंतर!!!!!! Full 2 Dhammal.
मैत्री अशीच असते… शुभा, सीमा, उजा , मीना , आणि बाबू( सुहासिनी)…अशा आंम्ही घट्ट मैत्रिणी. मैत्री झाली रुईया मध्ये, कट्ट्यावर,मणीस …मध्ये डोसा हाणताना..कायम एकत्र. सकाळी सात ते संध्याकाळी सात पर्यंत सतत एकत्र. खुपदा एकमेकींच्या घरी, रात्रभर गप्पा.. प्रत्येक किल्य्यावर, डोंगरावर एकत्रच.. बाबू खूपशी धीट, काळाप्रमाणे सुधारक मतांची, चटकन लग्न ठरून अमेरिकेला गेली. यथावकाश सगळ्यांचा संसार सुरु झाला. २५ वर्ष कशी निघून गेली हे कळलेच नाही. कधीतरी एकमेकींची आठवण येत होती. पण खात्री होती कि निश्चीत्तच सगळ्या सुखी असणार कारण आमच्या मैत्रीतच तेंव्हाच सुख ठासून भरलेले होते. मनमुराद हसलो होतो. एकमेकींच्या दुराव्यामुळे ढसढसा रडलो ही होतो. पण भेटलो मात्र नाही.
काळ पुढे सरकत होता. मुल मोठी झाली. त्यांच्या पंखाना झेप मिळाली आणि आमची तरुण मने मैत्री शोधू लागली. फेसबुक मुळे एकमेकींना शोधून काढले. भेटण्याची हुरहूर लागली. बाबू अमेरिकेहून सुट्टीला आली आणि आंम्ही साऱ्या जणी भेटलो. एकमेकींची सुखी मने पाहून आनंदी झालो. आमची मैत्रीच अशी होती कि, कुठेही असलो तरी मजेत असणार. एकमेकींना ओळखण्याच्या खुणा पाहू लागलो. बाबू चे खट्याळ मिश्कील हसणे, शुभाचे निर्वाज्य प्रेमळ असणे, सीमाची आपुलकी, मीनाचा मने जिंकण्याचा स्वभाव आणि माझी ह्या सर्वांवर खुशखुशीत टिप्पणी अशी खास ओळख आमची होती आणि आजही आहे.
ह्या सर्वां मधून मी लगेच निघाले, बाबूशी हात मिळवणी केली आणि म्हणाली, उजा अग् तुला खूप सर्दी झाली आहे ना, काळजी घे अजूनही सर्दी झाली कि तुझे तळहात गार पडतात. पुण्यास मी पोहचेपर्यंत शुभाचा फोन, बस मिळेपर्यंत एकटी खूप वेळ उभी राहू नकोस, मी जवळच राहते, घरी ये..निघेपर्यंत सीमाचा आग्रह. मीना चे ये ग परत लवकर असा निरोप.. एकटी निघाले खरी पण सोबत ह्या साऱ्या जणी होत्या. पुन्हा बाबू कधी येतेय याची वाट आम्ही पाहत राहणार.
२५ वर्षांनी पण त्याच खुणा, तीच मैत्री मिळाली. जी आयुष्याच्या शेवटच्या क्षणापर्यंत कधीच दूर नसणार. आम्ही साऱ्याजणी संसाराची खबरबात एकमेकींना देऊन मोकळ्या झालो आणि पुन्हा एकदा फक्त शुभा, सीमा, उजा, मीना आणि बाबू झालो. जश्या कट्ट्यावर होतो अगदी तश्याच .
.कारण मैत्री अशीच असते…..Thanks to…लगोरी- मैत्री रिटर्न्स सिरिअल.

पपेट्स…..

पपेट्स…..सेकंड करिअर. एक Turning point.

मुन्नी बदनाम हुई…..गाण्यावर वाढदिवस साजरा केला जातो…मोठ्यांनी हेच गाणे लावले तर छोटे पण हरवलेच….माझ्या शेजारची डॉ. जावडेकर खूप वैतागून म्हणत होती. त्यांच्या लेकीच्या शाळेला सुट्टी सुरु होणार होती. त्या निमित्ताने तीच्या सर्व मैत्रिणींना एकत्र आणून संध्याकाळ फक्त छोट्यांची साजरी करण्याचे निमित्त होते. पपेट्स… हा एक कार्यक्रम छोट्यांची संध्याकाळ आनंदात साजरी होण्याकरता आयोजिला होता. पपेट्स मध्ये पण बऱ्याच ठिकाणी ही मुन्नी त्यांनी पहिली होती पपेट्स म्हणजे निखलस आनंद देणारा एक निरागस रूपाचा खेळ रूपी अविष्कार असतो. अशा ह्या पपेट्स मध्ये पण मोठ्यांनी छोट्यांना अर्थहीन बनवले. पण ह्या परिस्थितीत पण अपवाद शोधणारे असे माझे शेजारी आहेत. डॉक्टरांनी एक अतिशय सुंदर पारंपारिक गोष्टी सांगणारी ,कथेत मुलांना रमवून ठेवणारी, छोट्यांच्या गाण्यात मोठ्यांना पण ताल धरायला लावणारी, पपेट्स कार्यक्रम करणारी गृहिणी शोधली. पपेट्स चे उत्पन्न किती मिळते हा आर्थिक वेध घेणारी ही गृहिणी नव्हती तर मुलांच्या करता संस्कार करणारी ती एक आई होती. स्वतःची आवड ही विकसित करून पपेट्स घेऊन त्या मुलांकरता ठिकठिकाणी जातात. संध्याकाळ अविस्मरणीय बनवतात. डॉक्टरांनी लेकीची, तीच्या मैत्रिणींची आणि मोठ्यांची पण संध्याकाळ आनंदी केली. हा कार्यक्रम सर्वांची दाद मिळवता झाला.

अगदी साधीशी गोष्ट मी खीर खाल्ली तर….बुड घागरी, चल रे भोपळ्या टुणूक टुणूक….नाच रे मोरा… जुनेच पण नवीन स्वरुपात पाहायला आवडले. खोटे बोलणे पकडले जातेच पण आपल्या हुशारीने ते कसे पकडायचे ही गोष्ट खिरीने भरलेल्या मांजरीच्या पोटाची आज वेगळ्या दृष्टीकोनातून पाहण्यास मिळाली. सुरेखशी मांजर, खोडकर माकड मुलांच्या चेहऱ्यावर आश्चर्य उमटवून गेली. लेकीकडे जाणारी आजी खुपच छान आजी वाटली. मोठा भोपळा त्यात बसणारी आजी म्हणजे संकटात स्वःताची काळजी कशी घ्यायची हे सांगणारी गोष्ट पपेट्स ने मनावर ठसली गेली. नाचणारा मोर, पडद्याच्या एका बाजूकडून दुसऱ्या बाजूकडे नाचत जाणारा मोर मुलांना पण डोलवत होता. अर्धा तास पपेट्सचा होता पण जमणाऱ्या प्रत्येक छोटूकल्यांच्या हृदयापर्यंत पोहचला. त्यांनी तो आपल्या वर्णनांनी घरोघरी नेला.मुले तर भारावून गेलीच होती पण मी तर चक्क पपेट्स च्या प्रेमात पडले.

खूप वर्ष मोठ्यांना शिकवले आत्ता मी मोंटेसरीचा कोर्से करण्याचे ठरवले आहे हा परिणाम पपेट्सने केला. पपेट्स सादर करताना आवाजाच्या विविध छटा द्वारे गोष्ट पुढे पुढे जात असते. हातांचे कौशल्य शिकण्यास मिळते. हल्लीच्या संगणकाच्या युगात अजूनही छोट्यांचे मन छोटेच असते जरी ते संगणकावर खेळ खेळत असले तरीही, मोबाईल वापरण्यात तरबेज असले तरीही…मी सुरवातीला साशंक होते कि मुले अशा पपेट्स मध्ये रमतील का? पण मुलांच्याच रमण्याने माझे प्रश्न मनातून कधीच विरळ होऊन नाहीसे झाले.

सगळ्या प्रकारचे खेळ हल्ली मुलांच्या कडे असतात. पपेट्स फार कमी दिसतात. कोणी भेट दिले तर ते फक्त हाताच्या बोटावर पकडून पाच मिनिटेच मुलांच्या हातात दिसतात. स्वतः गोष्ट सादर करणे ही कला मुलांना लहानपणीच शिकवली तर मेंदूचा तल्लख पण वाढीस निकोपदृष्ट्या वाढीस लागेल. छोटासा पडदा तयार करून , निकामी झालेली बाहुली पोटातून मोकळी करून त्यात हाताच्या बोटांनी बाहुलीला हालचाल करावयास लावणे. निकामी झालेल्या खेळण्याचा उपयोग तर होईलच पण हातांच्या हालचालीचे संतुलन साधले जाऊन बोटांची कार्यक्षमता निश्चितच वाढेल. निरागस हास्य होऊन स्नायूंच्या आणि मनाच्या सबलीकरणास उपयोगी होईल. बालमानस शास्त्र वाचून शिकून मुलांना मोठे करणे ह्या तंत्रापेक्षा सहज सोप्पे साधेसे वाटणारे हे पपेट्स मोठ्यातील पण मूल जपण्यास मदत करेल. पपेट्स शिकणे हे बघण्यास जेवढे सोपे वाटते तेव्हढे सोपे निश्चितच नाही परंतु अवघड पण नाही. जसे गर्भ संस्कार आवश्यक असतात तसेच सुजाण पालक होण्यासाठी आपल्या बाळाच्या साठी पपेट्स ही कला शिकायला हवी

सुट्टीत खूप काही मुलांना शिकण्यासारखे असते पण यंदाच्या सुट्टीत असाच एखादा पपेट्स चा कोर्स मुलांना शिकवता येईल ह्याचा विचार पालक आणि शिक्षिका म्हणून माझ्या मनात सतत घोळत आहे. आठवड्याच्या सुट्टीत मोठ्यांना छोटे बनवणारे असे कोर्सेस मिळाले तर प्रत्येक घरच पपेट्स जगणारे घर होईल. संस्कार म्हणून वेगळा विचार करण्याची गरज उरणार नाही कारण आजूबाजूला संस्कारहीन वातावरण असले तरी आपल्या बाळांचे मन तिकडे आकृष्ट होणार नाही. घरच्या घरी आपल्या मुलांना पपेट्स शिकवून त्यांच्या मित्र मैत्रिणींना बोलावून एक छोटासा कार्यक्रम आयोजित करता येईल त्यातूनच मुलांचा सभाधीटपणा वाढेल आणि नियंत्रित विचार मार्गास लागतील.असे पपेट्स आमच्या छोट्या अवनी जावडेकर मुळे मला ही खूप काही शिकवून गेले मी ही माझ्यातील मूल जपू लागले आणि छोट्या  मुलांमध्ये ह्या पुढचे करिअर करण्याचे ठरविले आणि पपेट्स शिकवून छोट्यांचे छोटे पण जपण्यास पालक म्हणून तयार झाले.

मुलांनाच काय मोठ्यानाही बऱ्याच वेळेला आपले कलागुण कुठेही व्यक्त करण्याची संधी मिळत नाही. मुलांना तर स्पर्धात्मक जग आहेच पण हेच मोठ्यानाही आहे म्हणूनच आपणच मार्ग आपल्या छोट्यांकरता तयार करावयास हवा. जस जमेल तस कारण त्यातूनच आत्मनिर्भर पिढी तयार होणार आहे. जगात प्रत्येक वेळेला संधी मिलेलेच असे नाही तरीही मी माझ्या आनंदाकरता शिकणार हीच वृत्ती म्हणजे जीवनाचे आनंदी पपेट्स होतील असे मला तरी वाटते ह्यातूनच माझे सेकंड करिअर सुरु झाले

Which मोदक you like moooooossst——मोदक ललित

Which one you like moooooossst——I enjoyed both. मोदक बाप्पा करिता, हा प्रसाद हवाच, हं, पण तो कसा आपल्या घराची परंपरा राखणारा, आम्ही फक्त उकडीचेच मोदक करतो, कोकणातले नं आम्ही, आंम्ही तळणीचे करतो, आंम्ही देशावरचे राहणारे…. ह्या गप्पांना स्त्री आणि पुरुष ह्यांच्यात भेदभाव न बाळगता, मोदक कुठला करतो ह्या बद्धल हिरहिरीने बोलणे होते. जशी मध्य रेल्वे आणि पश्चिम रेल्वे ह्यांच्यातील वाद न संपणारा आहे अगदी तसेच.

उकडीवाले म्हणतात, कसे मऊ लुसलुशीत, कळीदार, पांढरे शुभ्र, तुपाच्या धारे बरोबर जिभेवर रेंगाळत, तोंडभर पसरत अगदी रसपूर्ण खावे असे असतात. तळणीवाले म्हणतात, खुसखुशीत तुपात तळलेले, खमंग सारणाचे असतात. मग ह्यात अंतर्गत बाबींचे खूप मुद्दे असतात. मोदकाला कळ्या कित्ती, त्याचा आकार कसा सुटसुटीत, देखणेपणा कसा…..कोणाचा अधिक वैगरे वैगरे..आणि पहावे तर कोकणप्रांत मंडळी आणि देशावरची मंडळी दोन्हीही मोदकांचा भरपूर आस्वाद घेतात.. ह्यालाच म्हणतात, बोलायचे मोदक आणि खाण्याचे मोदक.. दोन्हीही प्रकारचे मोदक खाण्यासाठीच तर बाप्पा आलाय नां!!!!!!!! आत्ता तर चौकलेट मोदक, पनीर मोदक, श्रीखंड मोदक खूप प्रकार बाजारात ठाण मांडून व्यवस्थित विकले जाऊन सर्वांना आनंद देतात,, तरीही हा मोदक प्रकार घरचा तो घराचा आणि जिव्हाळ्याचा.

मोदक तयार होताना घरभर पसरलेला सुगंध हा उकडीचे आणि तळणीचा असा भेदभाव न करता सर्वांना प्रसन्न करतोच. उकड करून चाळणीवर वाफेला गेले की, आपोआप जिभेवर पाणी सुटते, तळताना तुपाचा खमंग सुवास आला की, चटकन नकळत खुसखशीत पारी कधी फोडतो असे होते. हं, सारण पण नारळाचे हवे, नारळ खावला कसा गेला आहे ह्या वर त्याचा रसदार पणा बराचसा अवलंबून असतो. सारण तुपात परतत असताना, त्यात गुळ आणि वेलची पूड पडली की, अह्हा!!!!! गणपती बाप्पा मोरया!!!!!!

काही ठिकाणी मात्र पुरणाचे मोदक असतात, अहो!!!! कुठले का असेना!!!! खाणे आपले काम. कोकण काय किंवा देशावरचे काय भेदभाव मी तरी नाही करू शकत…. तुम्हीही दहा दिवसात जेव्हढे विविध प्रकारचे मोदक अवश्य खाऊन घ्या , मोदकांचा आस्वाद तो मोदकांचा आस्वाद त्यात डावे, उजवे नाहीच बर का!!!!

संपवते माझे मोदक ललित…. लिखाण मात्र आवडले का ते जरूर कळवा. मोदकांच्या गणपती बाप्पा मोरया!!!

हरतालिका पूजन…..मिळूनी साऱ्या जणी.


सखी पार्वतीच्या आगमनाची वाट पहाते. हातावर सुरेख रेखीयेली मेहंदी, झोपाळ्याचे मस्त झोके, साऱ्या मैत्रिणी मिळूनी शिव शंकराची केलेली पत्री पूजा… आई म्हणत असे लेकीनो, पूजा छान करा बर का…. चांगला नवरा मिळतो, मग आमचे साऱ्या जणींचे खुसुखुसू हसणे, नवीन ड्रेस, भावाला मनसोक्त पूजेच्या जागेवर बसून पूजेकरिता , मदती करिता दिलेले हुकुम, त्याचे घरातून वैतागून निघून जाणे, पण हळूच प्रसादासाठी येणे..
प्रसादा साठी केलेल्या खुसखुशीत करंज्या, लाडू सारे कसे फस्त करायचे, आई च्या पदराला हात पुसत खेळण्यासाठी धुम्म ठोकायची, बाहेर पडताना त्या दोघींकडे पटकन डोकावून पहायचे आणि आई च्या हाकेसरशी घरात धपकन येऊन आदळायचे, भावाकडे पाहत, आईच्या दटावणीत नैवैद्य जेवण डोळ्यावर आले की, आईच्या दुलईत जाऊन मस्त पैकी ताणून झोपणे सार सार काही आठवते ह्या दोघींना पहिले की…..
दुसऱ्या दिवशी बाबांची आणि भावाची गणपती पूजेची लगबग असायची, तेंव्हा भाऊ आदल्या दिवशी आम्ही साऱ्या जणींनी त्याला खूप कामाला लावले म्हणून उट्टे काढणार हे ठरलेले असायचे, आदला दिवस सखी पार्वतीचा आमच्या हक्काचा म्हणूनच आठवणींचा माहेरचा झोका सखी पार्वतीचा नेहमी उंच असतो.

आम्ही हरतालिकेची फुले, आणि पत्री गोळा करीत हरतालिकेच्या आदल्या दिवशी अख्ख्या गल्लीत, वाड्यांमधून, गल्ली बोळातून फिरायचो, तेंव्हाही साऱ्या जणी मिळूनी जायचो. कोणी तरी काकू स्वताहून पत्री आणि फुले तोडून घेऊन जा असे म्हणायची, पण न विचारता हरतालिकेची पत्री घेतली तरी कोणी रागवायचे नाही. कारण एकच असावे, प्रत्येक लेकीला चांगला नवरा मिळावा म्हणून प्रत्येक घरातील आई, आजी पत्री नेण्याकडे कानाडोळा करीत असावी. मजा यायची कारण मिळूनी साऱ्या जणी…

नंतर ह्याच सख्या आणि पार्वती लग्नाच्या आधी आम्हांला गौरी हार पूजनाला भेटते आणि हळूच म्हणते, लबाडे, छान केली होतीस, लहानपणी पूजा शिव शंकर मिळावा म्हणून….आणि आम्ही सखीला मागे ठेवून पार्वती प्रमाणे माहेरचा उंबरा ओलांडतो आणि दुसऱ्या घरी गृहप्रवेश करतो…..

जागतिक महिला दिन…..

महिला दिन जस जसा जवळ येउ लागतो तसे अनेक लेख महिलांच्या प्रगतीचा आढावा घेणारे वाचण्यास मिळतात. क्षेत्र कुठलेही असो तिने तिच्या जबाबदारीची, कर्तुत्वाची छाप पाडलेली दिसते. घर, शेती, विविध तंत्रद्यान तिने सहज काळाप्रमाणे आणि तिच्या गरजेप्रमाणे आत्मसात केले. तिच्या आवडीप्रमाणे तिचे कामाचे, आवडीचे क्षेत्र पण वेगळे असते. कोणाला घराची चौकट…पती, मुले आणि संसार तर कोणाला आकाशाची भरारी….एव्हढी अफाट कुवत तिच्यात आहे.

आकाशात भरारी घेणारी एखादी पायलट, शेजारच्या गृहिणीची जवाबदारी पार पडणाऱ्या आपल्या मैत्रिणी बरोबर पण रमते, त्यांच्या मैत्रीमध्ये कर्तुत्व आड येत नाही. घराचा उंबरा, पारंपारिक चौकट पण तिला हवीशी असते आणि आकाशात झेप घेणाऱ्या पंखाची पण तिला ओढ असते. हा सहज स्वभावातला बदल स्वीकारणे हे स्त्री च्या रक्तातच आहे. तिच्या प्रकृतीत आहे. जशा संधी येतील, तशा स्वीकारत आपली जवाबदारी पार पडणे आणि तेही हसत मुख राहून, हे वैशिष्ट्य. असे लेख म्हणजे प्रोत्साहन देणारे, कर्तुत्वाला सलाम करणारे, अंतर्मुख करणारे ठरतात. अनेक दिवस मनात ठाण मांडून बसतात. स्त्रीच्या प्रगतीच्या ह्या आलेखात तिला कधी कोणाची साथ मिळते तर कधी ती एकाकी असते. घर ते आकाश ती स्वतः भोवती फिरवत राहते. त्यातच ती आनंदी राहते. जेव्हढे मिळाले त्या संधीचा पुरेपूर मनसोक्त आस्वाद घेण्याची कला तिज जवळ निश्चितच आहे.

एकात एक अशा मावणाऱ्या बाहुल्यांच्या मध्ये पण तिला द्वितीय स्थान असते. प्रथम दर्शनी असते हि पुरुषाची बाहुली. कदाचित हेच दृढ असे जीवनाचे सत्य सर्वसंमत असावे. घरातील सदस्य तिचा सहज आधार घेतात.आतल्या कोशात राहूनही तिच्या आत्मबला मुळे सहज सर्व जवाबदारीवर पूर्णतः यशस्वी होते. ग्राम स्तरावर आणि शहरी वातावरण ह्या प्रमाणे स्त्री च्या व्यक्तीमत्वात, जवाबदारीवर फरक असतो पण कुठेही ती घर दारासाहित सर्वाना सांभाळून घेते. जसा हा सकारात्मक बदल अनुभवास येतो तसेच काही प्रमाणात अजूनही तफावत हि आढळते. उदा. घरचे कितीहि शिकवायला तयार असले तरी ( मागच्या पिढीतील )आई… संगणक चटकन शिकण्यास राजी होत नाही. स्वतःचा इमेल आयडी हि पूर्णतः अगदी घरगुती स्वरूपावर असला तरी सुद्धा प्रत्येकाची वैयातिक बाब आहे. समजा ती गृहिणी असली तर इमेल आयडी चा पासवर्ड सुद्धा ती अतिशय प्रामाणिक पणे मुलां कडून किंवा पतीला तयार करून देण्यास सांगते. पतीचा, मुलांचा आयडी आमचे अतिशय महत्वाचे काम असते उगाच डिलीट काहीतरी होईल म्हणून ते तिला सांगत नाहीत. खरे तर घरात असे काहीच नसते.तिला तिच्या सर्व वैयक्तिक बाबी सुद्द्धा कुटुंबा बरोबरच आवडतात. माझ्या ह्या पिढीतल्या बऱ्याच मैत्रिणी ह्या अशा आहेत. अजूनही असे वातावरण पाहून आश्चर्य वाटते. घरची आणि आजूबाजूची परिस्थिती शिकवण्यास सकारात्मक असेल तरीही हि स्वतः भोवती कुंपण आखून घेते. पासवर्ड न सांगण्याचा घरच्यांचा मुद्दामहून खोडसाळ नसतो. मी व्यवस्थित पाहू शकते हा तिचाच आत्मविश्वास कुठेतरी अजून वाढण्यास हवा. स्त्री ला स्व:ताची झेप ओळखता येते. पूर्णतः आत्मनिर्भर होण्यासाठी अधिक आत्मबल ओळखण्याची गरज अजूनही कुठेतरी जाणवत रहाते. अर्थात सर्व ठिकाणी असे विरोधाभास दिसत नाहीत हि जमेची बाजू.

ज्या प्रमाणे संगणक माहिती करून घेणे हे आजच्या युगात चटकन संपर्क साधण्याकरता खूप गरजेचे आहे तसाच मोबाईल सुद्धा महत्वाचा आहे. माझी आई तर ७० वर्षाची होती. मोबाईल नीट राहावा म्हणून डब्यात घेऊन जात असे मग कुठले कनेक्शन मिळणार?? रस्त्यावर जात असे घरात आम्हाला मात्र ती सुखरूप दिसे पर्यंत चैन पडत नसे. मागच्या पिढीला हे तंत्रज्ञान नवीन होते. माझ्या गृहिणी मैत्रिणी घरात त्यांचा मोबाईल कुठे आहे? तो चार्ज आहे का नाही ह्याचा काहीही थांगपत्ता त्यांना नसतो. नेहमीचे बोलणे ऐकवतात तू नोकरी करतेस म्हणून तुला सवय आहे ह्या गोष्टींची, आम्ही काय घरातच..घरचा न आहे, मग कशाला उगाचच मोबाईल चा त्रास सहन करायचा. हे आणि मुल ठेवतात लक्ष. कमाल वाटते मला अशा बोलण्याची, घरात सर्व सोई उपलब्ध करून दिल्या आहेत न, मग त्या आत्मसन्मानाने स्वीकारायला शिका!!!! काळाची गरज म्हणून तरी निदान!!!

दागिने हा स्त्री चा अतिशय जिव्हाळ्याचा मुद्दा असतो अर्थात आवड असेल तर. बाजारातले भाव मधले चढ, उतार ह्याची तिला अद्यावत माहिती असते. अनेक प्रसंगाच्या निमित्ताने दागिने घेतले जातात. ते कधी घेतले?? त्याचा तेंव्हाचा भाव काय होता?? ते किती वजनाचे आहेत ह्या सर्व गोष्टी तिच्या मनात कधीही विचारल्या तरी अचूक माहितीनिशी तयार असतात. ह्या दागिन्याचा कागदावर हिशोब, किवा संगणकावर नोंद, बँक च्या लॉकर मध्ये एक प्रत तिने तयार करून ठेवली तर…तिलाही आणि पुढच्या पिढीलाही उपयोगी पडेल.

एकाच वेळेला अनेक गोष्टींचे भान ठेवून सर्व बाबी पूर्ण करण्याची तिला जन्मतःच क्षमता आहे. अनेक टप्प्यातून ती प्रत्येक वेळेला काहीतरी नवीन शिकत असते. स्वतःकडे बघण्याचा दृष्टीकोन तिने तिच्या करता व्यापक करण्यास हवा. ह्या सर्व तारेवरच्या कसरती करताना ती सुपर वूमन बनण्याचा अट्टाहास करत असते. सर्व गोष्टी मीच माझ्या हातानीच पूर्ण करणार. अशा हाताने केलेल्या गोष्टी नेहमीच नीट नेटक्या होतातच पण तिच्या स्वतःच्या बाबी कडे दुर्लक्ष होते. ज्या गोष्टी यंत्राच्या मदतीने करता येणाऱ्या असतील तेंव्हा आधुनिक मशीन ची मदत घ्यावी. सर्व कामे मीच करणार ह्या मध्ये दमणूक मात्र होते. ह्या सर्वाचा परिणाम तिच्या शारीरिक स्वास्थ्यासाठी खूप महत्वाचा ठरतो. स्त्री ची वैद्यकीय तपासणी नियमित करून घेणे खूप गरजेचे आहे. अकारण जीवतोड मेहनत केल्या मुळे शारीरिक त्रास लवकर सुरु होतो. दर्जेदार आयुष्य जगण्यासाठी ह्या तिच्या यंत्रे किंवा कोणाच्या मदतीने काम करून घेणे पण आज काळाची गरज आहे. अनेक गोष्टी करताना ती स्वताकडे पण तेव्हढेच लक्ष ठेवत असेल तर उत्तमचं परंतु अजूनही अशा मैत्रिणी आहेत. जमेल तेव्हढे समजावून सांगावे.

स्त्री च्या अफाट कर्तुत्वाला एकाच पोस्ट मध्ये सामावणे शक्य नाही. आजच्या युगात आपल्या आजूबाजूला असलेल्या आपल्या मैत्रिणीना माझे विचार सांगावेत म्हणून आजची पोस्ट……..स्वःताचे आत्मबल वाढवा…आजच्या युगात आपल्या घरच्या स्त्रीला आपल्या बरोबर ठेवा. तिने स्वतः भोवती कोश गुंडाळला असला तरी एक व्यक्ती म्हणून सर्वानी निदान घरापासून तरी सुरवात केली तरी माझ्या संगणकावर नियमित येणाऱ्या कोणातरी घरच्या बहिणी, आई, आजी मला आवर्जून सांगेल…बयो..माझ्या मुलाने, नातवंडाने मला तुझ्याशी बोलण्यासाठी तयार केले. तुझी पोस्ट मला वाचण्यास दिली. बस्स….अजून काय हवे??? हि छोटीशी विंनती संगणकावर नियामित् येणाऱ्या वाचक वर्गासाठी….

स्त्री भोवती विश्व सामावलेले असते. आध्यत्मिक प्रांतात पण आईला म्हणजे देवेतेला अग्रस्थान आहे. ती माता….जगन्माता आहेच. ती शक्ती आहे, प्रेरणा आहे….ती मोठी आई आहे.. माझ्या आईला, मोठ्या जगन्मातेला माझ्या गुरु माऊलीला, माझ्या सखींना त्यांच्या भोवतीच्या त्यांच्या जगाला माझा प्रणाम आणि खूप खूप शुभेच्छा!!!!!!!

एकच प्रार्थना….स्त्री च्या शक्ती रुपासाठी..

||जयंती, मंगला, काली, भद्रकाली, कपालिनी,
दुर्गा, क्षमा, शिवा, धात्री, स्वाहा सुधा नमोस्तुते||

ओमान मधील बर्फवृष्टी……………….

ओमान मध्ये जबल अख्तर म्हणजे हिरवा पर्वत…..ओमान मध्ये निझवा भागात हा पर्यटकांचा अतिशय लाडका पर्वत आहे. बारा महिने हिरवीगार राहणारी हि डोंगर रांग आहे.
समुद्र सपाटीपासून साधारणपणे दहा हजार फुट उंच आहे. सध्याच्या दिवसात ओमान मध्ये पाऊस पडतो. राजधानी मस्कत मध्ये १४ पर्यंत तापमान खाली गेले आहे तर ह्या पर्वत भागात तापमान उणे दोन झाले आणि बर्फवृष्टी होते. दरवर्षी हा अनुभव येतो. पन्नास पर्यंत तापमान अनुभवयास मिळते तसेच बर्फवृष्टी चा पण आनंद घेण्यास मिळतो.

हाच बर्फ काही फोटो च्या माध्यमातून पोस्ट साठी…….
ओमान मध्ये वाळवंट असूनही इतर आखाती देश पेक्षा हेच ओमान चे आगळे वेगळे वैशिष्ट्य आहे कि इथे अप्रतिम निसर्ग, डिसेंबर आणि जानेवारीत जबल अख्तर आणि मस्कत मध्ये भरपूर पाऊस, तसेच एकही झुडूप नसलेला अगणित डोंगर प्रदेश,सलाला सारखा भाग तर प्रती आशिया आहे. ओमान मधील प्रत्येक भाग हा स्वतःचे स्वतंत्र भौगोलिक वैशिष्ट्ये असणारा आहे.

बर्फवृष्टी हि दरवर्षी होतेच हि येथील निसर्गाची किमया आहे. वैविध्यपूर्ण भौगोलिक रचना, अप्रतिम निसर्ग सौंदर्य अशी एकता येथे आहे. आखाती देशातून, युरोप मधून पर्यटक ओमान बघण्यासाठी खास येतात.

जबल अख्तर हा भाग अतिशय समृद्ध आहे. येथे वर्षभर पूर्णपणे थंड हवामान असते. हा भाग येथील थंड हवेचे ठिकाण म्हणून प्रसिद्ध आहे. येथे डोंगर रांगातून पायऱ्याची शेती केली जाते. येथील प्रमुख आकर्षण म्हणजे हिरवेगार डोंगर, वर्ष भर कोसळणारे धबधबे, गुलाब पाणी आणि अत्तरासाठी येथे खास गुलाबी रंगाच्या गावठी जातीच्या पण अत्यंत सुवासिक अशा गुलाबाची शेती अक्खा परिसर सुगंधित करते, तसेच येथील डाळिंबे पण जगात अव्वल आहेत. असंख्य फळझाडे, फुले, शेती आणि उंच डोंगर रांगा ह्यामुळे वर्षभरपर्यटक येत असतात.

येथील दरवर्षी होणारी बर्फ वृष्टी पाहण्यासाठी आणि अनुभवण्यासाठी खास पर्यटक निवास उपलब्ध आहेत. येथे फक्त मोठी गाडीच घेऊन जाता येते असा शासकीय नियम आहे कारण वळणाच्या, उंच कडे कपारीचा हा प्रदेश आहे. येथील बर्फ वृष्टी हि साधारणपणे महिनाभर टिकते इतका घट्ट थर बर्फाचा जमलेला असतो.

ह्या वर्षीचा पहिला बर्फ कालच पडण्यास सुरवात झाली. तापमान उणे दोन असे होते. आत्ता हळूहळू बर्फाचे थर वाढत जातील आणि महिनाभर तरी हा बर्फ वृष्टीचा आनंद घेता येतो. उन्हाळ्यात ५० अंश पर्यंत उन्ही पारा वाढतो आणि थंडीत बर्फही ओमान मध्ये नवीन वर्षाच्या स्वागता करता हजर होतो. अशी तापमानातील, वातावरणातील विविधता अनुभवण्यासाठी आखाती देशामधील एकमेव ओमान.

घरोघरचे न्यूटन………

‘न्यूटन’ हा नामवंत प्रख्यात शास्त्रज्ञ, ‘गुरुत्वाकर्षणचा’ जगविख्यात शोध लावला.पण गाजला त्याच्या मांजरामुळे… कथा साधीच त्याच्या कडे मांजर होती. तिला पिल्ले झाली, ती पिल्ले आणि मांजर घरात ये जा करू लागली कि, त्याला कामात व्यत्यय येऊ लागला . मोठ्या मांजरीची उडी मारण्याची क्षमता पाहून त्याने दाराला मांजरी करता एक मोठा , आणि छोट्या मांजरी करता छोटा गोलाकार आकार केला. मांजरीने आणि तिच्या पिल्लांनी दार बंद असले तरी गोलातून त्याला व्यत्यय न आणता सहज ये, जा करावी. मांजरांचा आकार आणि त्यांची शारीरिक उडी मारण्याची ताकद ह्यांचे निरीक्षण करून आपला उद्देश पूर्ण केला.

तेंव्हा पासुन न्यूटन गाजला कारण मोठ्या आकारातून लहान मांजर पण गेले असते, अशा हास्यापद कोटया केल्या गेल्या आणि त्या तहहयात त्याला ऐकाव्या लागल्या असतील. नंतर हि ह्या कोटया जो पर्यंत पृथ्वी आहे तो पर्यंत राहतील असेच खेदाने म्हणावेसे वाटते. खर तर मांजरांच्या उडी मारण्याच्या क्षमते नुसार त्याने दोन उपाय केले.

आपण बऱ्याच वेळेला ज्या गोष्टी मोठ्या क्षमतेच्या पण लहानांना चालू शकतील, असे असले तरी त्यांच्या करता लहान गोष्टी घेतो. सगळ्या बाबतीत असे म्हणता येणार नाही पण कधीतरी न्यूटन कुठूतरी हसत असेल. असे न्यूटन हे घरोघरी असतातच. लहानांना आणि मोठ्यांना हि न्यूटन ची बिरुदावली लावली जाते.

साधारण पणे घराचा पुरुष वर्ग ह्या बाबतीत स्त्रियां कडून भूषविला जातो. घरी जर इंजिनीअर असले तर, हे प्रमाण अधिकच असते. कंपनी मध्ये ज्या व्यक्ती मोठ्या पदांवर कामे करत असल्या तरी घरी मात्र जी गृहिणी असेल तिच्या कडून, एव्हढे साधे काम पण कसे अवघड करून ठेवतात असे बोलताना मनात, आणि हमखास मैत्रिणी बरोबर हे म्हणजे अगदी न्यूटन आहेत, असे नक्कीच बोलतात. मग तिच्या घराचा न्यूटन पण बोलण्यात कधीच ओढला जातो.

ह्या न्यूटन ची परंपरा आजी च्या पिढी पासून चालत आलेली असावी, कारण आजोबांच्या फजित्या सांगताना, आजोबांचा न्यूटन म्हातारपणी पण तरुण भासे. कधीतरी आईला गप्पा करण्याचा किंवा खट्याळ पण करण्याचा मूड आला तर बाबांचा किस्सा ऐकताना आम्ही मुले पण रमून जायचो. जणू काही रक्तातला गुणधर्म असल्यासारखा हा न्यूटन प्रत्येकाच्या आयुष्यात डोकावून जातो.

जेंव्हा मुलाला शाळेत न्यूटन शिकवला गेला पण नसतो त्या काळात त्याला हा, न्यूटन होईल असेच वाटते अशी कोणीतरी सहज गंमत करून जाते. ज्या ठिकाणी डोके चालवून युक्तीने काम करावयाचे असते तेथे हा न्यूटन फजिती झाल्यास सगळ्यांना हसवतो. जगमान्य हा शास्त्रज्ञ मूर्खपणा पण हसत पचवतो आणि पुन्हा ह्यातून काहीतरी शिका असा नकळत संदेश देऊन जातो.

ह्या न्यूटन चा परिवार हा इंजीनियर पुरता सीमित राहिलेला नाही तर तो काळाच्या ओघात सर्व शिक्षणात पसरला. काय तुम्ही वकील हो, तुम्हाला कधी फसवले हे कळले पण नाही, अशा युक्तिवादापुढे हा वकील घरच्या कोर्टात हरतो. डॉक्टर ला मुलांच्या पोटातील कळ हे चाचपडून पहावी लागते पण, आईला ती खाण्यामुळे झाली का? किंवा अभ्यासामुळे आली का हे पटकन समजते. अशा दुखण्याने घरातील डॉक्टर हतबल होतो. लबाडी, मूर्खपणा, फसणे ह्या नकारात्मक घटना सकारात्मक कशा घ्याव्यात हे शेवट हसण्यात करून न्यूटन पण खुश होतो.

गुरुत्वाकर्षणाचा आकर्षित करण्याचा नियम, हा मानवी जीवनात पण फजितीला हसण्याकडे आकर्षित करतो. एकदा न्यूटन हि बिरुदी चिकटली कि, कायम कुठलीही गोष्ट करण्यास घेतली कि, सतर्क राहण्यास भाग पाडते आणि पूर्ण व्यवधानाने काम होऊन मन आणि बुद्धी ह्यांची फारकत होण्याचे टळले जाते. उत्तेजन जसे मिळते तशी न्यूटन ह्या नामांकनाची चीड पण कायम तयार होण्याची भीती पण मनाच्या कोपऱ्यात ठाण मांडून बसलेली असते. मुलां पुढे न्यूटन अशा पद्धतीने समोर आणू नका. न्यूटन च्या आयुष्यात ह्या मांजरी मुळे किती प्रवाद निर्माण झाले असतील हे त्यालाच माहिती असेल पण आपले मन मांजरी सारखे न्यूटन च्या गोष्टी मुळे होऊ शकते.

न्यूटन हा पुरुष वर्गाला सहज संबोधला जातो. पण स्त्रिया करता अशी ‘न्यूटनि’ ऐकिवात नाही. स्त्रियांना एकावेळी अनेक व्यवधाने हुशारीने पार पडण्याचे जन्मतःच कौशल्य प्राप्त असते. शक्ती पेक्षा युक्तीच्या बाबतीत ती निसर्गतःच अग्रसेर आहे. तरीही तिला, एव्हढे साधे पण कळले नाही असे ऐकायला लागते. कारण समाजातला न्यूटन हा स्वतःचा इगो सांभाळत असतो.

पुरुष आणि स्त्री ह्यांच्यात कोण न्यूटन आहे हे महत्वाचे नाही तर आपल्यातला न्यूटन, आपल्या मनातला न्यूटन, हा वरकरणी हास्यास्पद कोट्या करून हसवत हसला तरी, नकारात्मक घटनांना सकारात्मक करून घेण्याचे मन तयार करायला मदत करतो. मांजरी आणि न्यूटन ची हि घटना पूर्ण संदर्भ सहित मुलांना सांगा कारण त्यांच्यातला न्यूटन हा सशक्त मनाच्या बांधणी करता खूप गरजेचा आहे. न्यूटन च्या मृत्यू नंतर हि हा असा न्यूटन कालांतरित अबाधित राहून जीवनाचे आकर्षण कायम ठेवेल.

.

Previous Older Entries Next Newer Entries